Ndryshimi i emrave zyrtarë të vendbanimeve në Kosovë mbetet i lidhur me vendimmarrjen politike brenda institucioneve, ku një rol të rëndësishëm ka edhe vetoja e deputetëve serbë. Kjo ka bërë që, edhe pas më shumë se dy dekadash nga përfundimi i luftës, toponimet e trashëguara nga periudha e administrimit serb të vazhdojnë të figurojnë si në dokumentet zyrtare, ashtu edhe në përdorim të gjerë.
Prej rreth një jave, qytetarët e Ferizajt kanë nisur një iniciativë që synon të testojë realitetin juridik në vend. Ata thonë se Kosova, më shumë se 26 vjet pas çlirimit, ende nuk e ka arritur zhbërjen e plotë të praktikave që i mbajnë në fuqi emrat serbë në dokumente zyrtare.
Iniciativa, e formësuar si nismë ligjore dhe e mbështetur me nënshkrime, kërkon që emri “Urosevac” të largohet nga dokumentet zyrtare. Qëllimi i saj është i drejtpërdrejtë: të ndryshohet mënyra si ky toponim shfaqet në dokumentet institucionale dhe në praktikën administrative.
Peticion në Ferizaj: të hiqet “Urosevac” nga dokumentet zyrtare
Iniciatori i nismës, Bashkim Fazliu, ka thënë se kërkesa e tyre nuk i cenon të drejtat e asnjë komuniteti në Kosovë, përfshirë komunitetin serb. Ai ka theksuar se kërkohet shfuqizimi i një emri që, sipas tyre, lidhet me një periudhë pushtimi dhe nuk ka lidhje me emrin “Urosevac” siç përdoret sot. Sipas Fazliut, objektivi i nismës është që emri Ferizaj të mbetet emri zyrtar, pra në gjuhën shqipe, serbe dhe angleze.
Në narrativën e kësaj iniciative përmendet edhe historia e ndryshimeve të emrave gjatë kohës së pushtimit. Thuajse të gjitha vendbanimet në Kosovë, sipas shpjegimeve të dhëna, kanë pësuar ndryshime të emrave gjatë asaj periudhe. Sipas arsyetimit që lidhet me zhvillimet pas luftës, këto emërtime nuk janë korrigjuar menjëherë pas çlirimit, sepse kjo nuk ishte lejuar fillimisht nga administrata ndërkombëtare. Më pas, pas pavarësisë, sipas këtij vlerësimi, ndryshimet janë bërë të pamundura nga vetoja që serbët kanë në vendimmarrjen për një numër ligjesh, përfshirë edhe atë që lidhet me kufijtë administrativë të komunave, ku përfshihen emrat e qyteteve dhe fshatrave.
Në diskutimet që shoqërojnë këtë çështje përmendet edhe mënyra se si janë trajtuar ndryshimet në të kaluarën. Pas luftës është ngritur një komision që ka propozuar ndryshimin e emërtimit të vendbanimeve, por këto propozime nuk janë formalizuar. Ndërkohë, disa nga toponimet e reja kanë arritur të hyjnë në përdorim në mënyrë praktike; si shembull përmendet Drenasi. Megjithatë, në dokumentet e shkresave zyrtare, sipas rrëfimit të sotëm, versioni sllav ka mbetur ai që përdoret.
Teksa qytetarët shprehin vullnetin që emërtimet e vendbanimeve të ndryshohen, nisma në Ferizaj mbështetet në testimin e kuadrit juridik ekzistues. Naser Emini ka folur për termat që kanë mbetur në qarkullim, por detajet e mëtejshme të kësaj pjese nuk shfaqen në tekstin e marrë në shqyrtim. Realizimi i kërkesës, megjithatë, lidhet ngushtë me mekanizmat institucionalë të vendimmarrjes brenda Kuvendit.
Njohësi i pushtetit lokal, Bekim Salihu, ka sqaruar se pa votën në Kuvend të komuniteteve, ligji nuk do të mund të ndryshohej. Ai ka argumentuar se të gjitha plotësimet apo ndryshimet e ligjeve që prekin këtë dimension konsiderohen ligje me interes vital, çka nënkupton nevojën për 2/3 e votave të komunitetit joshumicë në Kuvendin e Kosovës. Sipas kësaj logjike, emërtimi i një vendbanimi mund të bëhet në formë joformale, ndërsa në formë formale apo institucionale kërkon konsensus dhe kompromis. Në këtë kontekst, kërkesa e qytetarëve të Ferizajt synon të vërë në lëvizje procedurat përkatëse dhe të sjellë ndryshimin që ata e konsiderojnë të domosdoshëm në dokumentet zyrtare.
Botuar fillimisht në Koha.net