Euroja dixhitale, monedha e re elektronike e Bashkimit Evropian, pritet të futet në përdorim deri në vitin 2029. Iniciativa po ecën si pjesë e një plani më të gjerë për të forcuar autonominë evropiane në sistemet e pagesave dhe për të ulur ndikimin e dollarit amerikan në ekonominë globale. Në qendër të debatit është edhe pavarësia financiare e BE-së, teksa Europa kërkon të mos mbështetet vetëm te infrastruktura dhe aktorët e kontrolluar nga jashtë.
Projektin për euron dixhitale e ka miratuar Komiteti i Parlamentit Evropian për Çështjet Ekonomike dhe Monetare (ECON) të martën. Miratimi vjen ndërkohë që BE synon të zvogëlojë varësinë nga sistemet e pagesave që administrohen nga kompani me bazë në SHBA. Në të dhënat e publikuara nga Banka Qendrore Evropiane (ECB) thuhet se gjigantët amerikanë Visa dhe Mastercard mbajnë rreth 61% të pagesave me kartë në zonën e euros. Po ashtu, ata dominon praktikisht edhe transaksionet me kartë ndërkufitare.
Debati mbi sovranitetin financiar të Evropës është intensifikuar edhe për shkak të tensioneve gjeopolitike dhe shqetësimeve se BE-ja mund të mbetet e varur nga infrastrukturat e pagesave të krijuara jashtë bllokut. Në këtë kuadër, euroja dixhitale renditet si një nga masat konkrete për të forcuar autonominë strategjike të Evropës. Plani nuk synon të zhdukë shërbimet ekzistuese, por t’i plotësojë ato.
Euro dixhitale si “para të bankës qendrore” për pagesa më të sigurta
Sipas propozimit, euroja dixhitale do të jetë një formë dixhitale e parasë së bankës qendrore, e cila lëshohet dhe garantohet nga ECB. Ideja është që ajo të bashkëjetojë me paranë fizike dhe shërbimet bankare, duke mos i zëvendësuar ato. Banorët e BE-së do të mund të mbajnë euro dixhitale në një “portofol” elektronik të posaçëm, ndërsa kufiri i mbajtjes nuk është përcaktuar ende.
Skema parashikon pagesa si online, ashtu edhe pa internet (offline). Një element tjetër i përmendur në projekt është niveli i lartë i privatësisë: ECB nuk do të ketë mundësinë të identifikojë drejtpërdrejt përdoruesit vetëm nga të dhënat e pagesave. Në funksionimin praktik, ECB do të sigurojë infrastrukturën bazë, ndërsa bankat tregtare dhe ofruesit e shërbimeve të pagesave do t’u ofrojnë qytetarëve shërbimet me euron dixhitale.
Projektligji parashikon edhe një mekanizëm kompensimi për institucionet financiare që marrin pjesë në sistem. Nga ana tjetër, tregtarët do të paguajnë tarifa që pritet të jenë më të ulëta se ato për transaksionet aktuale me karta. Megjithatë, mënyra se si do të strukturohet kompensimi mbetet një nga çështjet më të diskutueshme para negociatave me vendet anëtare të BE-së. Ky diskutim pritet të vazhdojë ndërsa pritet finalizimi i marrëveshjes.
ECB në një deklaratë e ka lidhur votimin me një hap të rëndësishëm për qytetarët dhe bizneset e vogla. Nga ana tjetër, eurodeputeti italian Pasquale Tridico, i cili ka negociuar dosjen në emër të grupit të majtë (Left), e cilësoi votën “historike” dhe tha se miratimi i rregullimit të euros dixhitale përbën një fitore të madhe për qytetarët dhe bizneset e vogla. Procesi pritet të kalojë më tej në Parlament: pozicioni i Komitetit ECON pritet të formalizohet në një votim në seancë plenare në Strasburg në fillim të korrikut.
Në fazën pasardhëse, do të nisin negociatat me 27 vendet anëtare të BE-së. Qëllimi është të arrihet një marrëveshje përfundimtare deri në fund të vitit. Zhvillimi i monedhave publike dixhitale nuk është unike për BE-në: Kina ka futur në funksion të sajën, juan-in dixhital, ndërsa Rusia ka njoftuar se rubla dixhitale do të bëhet operacionale në shtator 2026. Ndërkohë, SHBA ka ndjekur një qasje të ndryshme: presidenti Donald Trump ka hequr dorë nga planet për një monedhë dixhitale të bankës qendrore dhe ka mbështetur zhvillimin e “stablecoins”, asete private kripto të krijuara për të ruajtur vlerë të qëndrueshme. Përkrahësit argumentojnë se, pasi shumica e stablecoins në botë janë të denominuara në dollarë amerikanë, kjo teknologji mund të forcojë rolin ndërkombëtar të dollarit dhe përdorimin e tij në pagesat ndërkufitare. Megjithatë, disa politikëbërës dhe ish-zyrtarë mendojnë se në të ardhmen mund të kthehet edhe ideja e një dollari dixhital. Timothy Massad, ish-kryetar i CFTC-së, ka thënë se diskutimet në Uashington janë në vijim dhe se një “dollar dixhital” mund të bëhet i pashmangshëm.
Botuar fillimisht në Telegrafi