Etiketa “narcis” nuk zgjidh gjithmonë problemin

Kur një person na lëndon, na zhgënjen ose na provokon gjatë një debati, është shumë e lehtë të kërkojmë një emër të thjeshtë për atë që po ndodh. Fjala “narcis” është bërë pikërisht një etiketë e tillë: shpesh përdoret si përgjigje e menjëhershme, qoftë për ish-partnerin, shefin, apo edhe një mik që duket se mendon vetëm për veten. Në rrjetet sociale qarkullojnë vazhdimisht këshilla për “ta zbuluar narcisin”, sikur mjafton një vëzhgim për të shpjeguar gjithçka.

Por psikologia amerikane dr. Rachel Needle paralajmëron se etiketimi i nxituar mund të na largojë nga problemi i vërtetë në marrëdhënie. Sipas saj, tiparet narciste nuk janë domosdoshmërisht diagnozë. Shumë njerëz mund të sillen herë pas here në mënyrë egoiste, të kërkojnë vëmendje, ose ta kenë të vështirë të pranojnë gabimet. Në të tilla raste, sjellja mund të jetë e dëmshme, por nuk do të thotë automatikisht se kemi të bëjmë me çrregullim narcistik të personalitetit.

Çrregullimi narcistik i personalitetit lidhet me modele të qëndrueshme të të menduarit dhe sjelljes që ndikojnë ndjeshëm në jetën dhe marrëdhëniet e një personi. Pikërisht për këtë, diagnoza kërkon vlerësim profesional. Nuk mund të vendoset nga disa grindje, postime në internet apo nga përvoja të pakëndshme që kemi kaluar. Needle thekson se njerëzit shpesh u atribuojnë bindshëm këtë diagnozë ish-partnerëve, prindërve ose kolegëve, edhe pse nuk kanë as informacionin dhe as përgatitjen e nevojshme për një gjykim të tillë.

Etiketa “narcis” nuk i tregon gjithmonë arsyet e vërteta

Pse na duket kaq e lehtë ta përdorim këtë fjalë? Kur dikush na lëndon, ne zakonisht kërkojmë një shpjegim. Etiketa e njohur ofron lehtësim, sepse duket sikur i jep emër gjithçkaje që kemi përjetuar. Megjithatë, ajo shpesh fsheh detajet që duhen kuptuar. Të thuash “partneri im është narcis” nuk të thotë domosdoshmërisht se çfarë po ndodh realisht. Shpesh është më e dobishme të përshkruhet qartë problemi.

Në vend të një fjale të përgjithshme, mund të jetë më sqaruese të thuhet konkretisht: “Ai i nënvlerëson ndjenjat e mia, nuk pranon përgjegjësi dhe pas çdo debati ma hedh mua fajin”. Kur përshkruajmë veprimet, bëhet më e qartë se çfarë na dëmton dhe çfarë duhet të ndryshojë. Përndryshe, sapo dikush etiketohet, ekziston rreziku që çdo reagim tjetër të interpretohet përmes asaj premise: një kërkimfalje mund të shihet si manipulim, edhe pse nuk është domosdoshmërisht kështu; ndërsa çdo mospajtim, abuzim psikologjik apo sjellje tjetër mund të merret si provë “e padiskutueshme”.

Psikologia gjithashtu nënvizon se nuk kemi nevojë për diagnozë për të vendosur kufij. Sjellja e dëmshme mbetet e tillë edhe kur personi nuk ka çrregullim të personalitetit. Një partner mund të ushtrojë kontroll të vazhdueshëm, një prind mund t’i shpërfillë ndjenjat e fëmijës, ndërsa një mik mund të mendojë vetëm për interesat e veta. Për të kuptuar më mirë situatën, psikoterapistja Kaytee Gillis këshillon t’i kushtojmë vëmendje modeleve të sjelljes: a e pranon personi tjetër kur na lëndon? A është i gatshëm të dëgjojë, të kërkojë falje dhe të ndryshojë sjelljen?

Dr. Needle sugjeron edhe disa pyetje të tjera që mund të jenë më ndihmuese sesa përpjekja për të përcaktuar nëse dikush është narcis. A ndihem i respektuar në këtë marrëdhënie? A mund ta shpreh mospajtimin pa frikë? A kanë rëndësi edhe nevojat e mia? A mund të gjendet një rrugë zgjidhjeje pas një konflikti? Përgjigjet, sipas saj, tregojnë shumë më tepër për cilësinë e marrëdhënies sesa një etiketë psikologjike.

Kur termat psikologjikë fillojnë të pengojnë, çështja bëhet edhe më e komplikuar. Edhe terma si “gaslighting” (manipulim që e bën dikë të dyshojë në perceptimin e vet), “traumë” apo “vendosje kufijsh” përdoren shpesh jashtë kuptimit të tyre të saktë. Psikologia Natacha Duke, nga Cleveland Clinic, paralajmëron se një gjuhë e tillë mund ta vështirësojë komunikimin dhe zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. Në vend që ta akuzosh dikë përmes një termi, më e dobishme është të shpjegohet si ndikon sjellja tek ne dhe çfarë nuk jemi më të gatshëm të pranojmë.

Në fund, nuk është e nevojshme të vërtetohet se dikush është narcis që lëndimi të merret seriozisht. Fokusi kryesor duhet të jetë te sjellja e dëmshme, te vendosja e kufijve dhe te kuptimi nëse marrëdhënia ofron respekt dhe siguri emocionale. Kjo qasje ndihmon të zhvendoset vëmendja nga diagnozat e përgjithshme te ndryshimet reale që duhen për të mbrojtur mirëqenien në marrëdhënie.

Botuar fillimisht në Telegrafi

Exit mobile version