Ekspozita “Rezistenca në Kosovë 1980–1999 përmes shtypit të fshehtë” po kthen në fokus arkivat dhe dokumentet e shpërndara në kohë, duke i nxjerrë para publikut disa gazeta e revista që u botuan ilegalisht gjatë periudhës para çlirimit të Kosovës. Në qendër të kësaj ekspozite janë rrymat dhe grupimet që besonin se ideologjia marksizëm-leninizmi do të sillte lirinë, por që, pavarësisht bindjeve të tyre, e kishin pikënisjen te aspirata për liri.
Për organizatorët e ekspozitës, këto materiale përfaqësojnë një simbol të qëndresës dhe të aspiratës për liri, barazi e pavarësi. Përtej kontesteve ideologjike, mesazhi i përsëritur në to lidhej me synimin final: arritjen e lirisë dhe të pavarësisë për Kosovën. Ekspozita mbështetet te materiale që kanë mbetur në arkiva, duke i shoqëruar me kontekstin e kohës kur organizatat ilegale po shtoheshin dhe platforma të ndryshme informative po qarkullonin mes njerëzve.
Mes viteve 1980–1999, sipas informacionit që prezantohet në këtë ekspozitë, u shfaq një rritje e organizatave ilegale dhe e mënyrave të komunikimit të tyre. Botoheshin gjithashtu “letra nga burgu”, të cilat përfundonin me “përshëndetje revolucionare”. Në këtë tablo të krijuar nga arkivat, vihet re se besimi për një rrugë drejt lirisë mbështetej edhe te mbijetesa e një rrëfimi politik ndër kohë, ku përmendej se liria do të vinte bashkë me ndihmën e Shqipërisë socialiste të asaj periudhe.
Një ekspozitë që shfaq si u ndërtua rezistenca përmes shtypit të fshehtë
Një nga materialet e para të përmendura në këtë ekspozitë nis me elemente grafike të dallueshme. Me flamurin kombëtar ku sipër shqiponjës është ylli pesëcepësh dhe me një ilustrim pushke “Liria”, një botim që lëviz mes formës së gazetës dhe revistës nisi të qarkullonte fshehtas në Kosovë në vitin 1980. Ky organ lidhej me të vetidentifikuarit “Marksistë-Leninistët e Kosovës” dhe shënon një prej shembujve se si mesazhet politike po përpunoheshin edhe në formë të shtypit ilegal.
Në ballinë të këtij shtypi, një nga titujt që përmendet është “Kush janë luftëtarët e lirisë në Kosovë dhe ç’duan ata?”. Po ashtu, në ekspozitë thuhet se ky shtyp i quajtur ilegal kishte përmbajtje që synonin të shpjegonin synimet e atyre grupeve, duke e vendosur në qendër pyetjen për identitetin e “luftëtarëve” dhe objektivin që kërkonin. Në këtë mënyrë, publikimet shërbenin si instrument i informimit brenda rrymave të caktuara, por edhe si mjet për mobilizim.
Ndërsa periudha ecën drejt fundit të viteve ’80, ekspozita sjell edhe të dhëna për një numër konkret. Menjëherë pas demonstratave të marsit dhe prillit të vitit 1987, në maj të po atij viti është shtypur numri i tretë i gazetës, që mbante titullin “Lufta e popullit tonë është e drejtë dhe do të triumfojë”. Në mbititull bëhej thirrje për bashkim të proletarëve, duke treguar se edhe pas zhvillimeve të asaj kohe, shtypi i fshehtë vijonte me mesazhe të organizuara, me theks në bashkimin dhe në vazhdimësinë e rezistencës.
Ekspozita, e zhvilluar në Bibliotekën Kombëtare të Kosovës, e vendos këtë rrjedhë historike në një hark kohor 1980–1999. Aty theksohet se kulmi i asaj periudhe lidhet me momentet kur veprimtaria ushtarake e UÇK-së, politika paqësore e institucioneve paralele me prirje paqësore dhe ndihma e botës demokratike çuan që Kosova të çlirohet. Në këtë kuptim, shtypi i fshehtë shfaqet si pjesë e një mozaiku më të gjerë që përfshinte organizim, komunikim dhe përpjekje për ta çuar drejt fundit të njëjtin synim historik.
Botuar fillimisht në Koha.net