Këngëtarja me famë botërore Dua Lipa dhe shkrimtarja shqiptare Lea Ypi po i rikthejnë në vëmendje lexuesit dhe ndjekësit pyetjet më të mëdha për lirinë, komunizmin dhe çmimin e përditshëm të një jete nën diktaturë. Lipa ka zgjedhur librin “Free: Coming of Age at the End of History” të autores Lea Ypi si librin e muajit korrik 2026 për klubin e saj të leximit Service95, duke e shoqëruar zgjedhjen me një episod të ri podcasti ku dy autoritetet kulturore flasin hapur për Shqipërinë komuniste.
Gjatë bisedës, Dua Lipa dhe Lea Ypi nisin nga origjina e tregimit të Ypit, duke u ndalur tek fëmijëria e saj në Shqipërinë komuniste dhe rënia e regjimit të Enver Hoxhës. Episodi nuk trajton vetëm tranzicionin politik, por edhe ndikimin e ideologjisë në jetën e përditshme: si formoheshin fëmijët, çfarë mësohej në shkollë dhe si përcaktoheshin mundësitë për arsim, punë, vendbanim, madje edhe për marrëdhëniet familjare.
Lea Ypi e paraqet historinë e saj përmes një mënyre rrëfimi që i jep peshë perceptimit të një fëmije, e cila rritet në një vend që përshkruhet si diktatura më e izoluar staliniste në Evropë. Në librin dhe në podcast, bëhet e qartë se ideologjia nuk ishte thjesht një slogan politik, por një sistem që depërtonte në çdo aspekt të jetës. Në këtë kuadër, të dyja flasin për mënyrën se si strukturat e regjimit ndikonin vendimet e njerëzve dhe kufizonin zgjedhjet e tyre.
Çka do të thotë liri e vërtetë
Në bisedë, Dua Lipa dhe Lea Ypi trajtojnë edhe një pyetje që shtrihet në gjithë librin: çka do të thotë të jesh vërtet i lirë. Sipas rrëfimit të podcastit, liria nuk matet vetëm me rënien e një regjimi, sepse njerëzit përballen më pas me një sërë pasojash, sfidash dhe ndryshimesh që prekin drejtpërdrejt jetën personale. Në këtë drejtim, ato theksojnë se liria politike nuk garanton gjithmonë lirinë personale.
Një pjesë e rëndësishme e episodit lidhet me “sekretet” që shumë familje shqiptare detyroheshin të mbanin gjatë komunizmit. Në podcast flitet për sistemin e ashtuquajtur të “biografisë”, një mekanizëm që shfaqej si instrument për kategorizim e kontroll, por që në realitet ndikonte në mundësitë e individëve dhe të familjeve. Pas rënies së regjimit, ndryshimet sollën sfida të reja: përfshi vështirësitë e periudhës së krizës së firmave piramidale dhe emigrimin masiv, që u bënë shenja të forta të një tranzicioni të trazuar.
Gjatë podcastit, Dua Lipa ka folur gjithashtu për një çështje aktuale në Shqipëri që lidhet me mjedisin dhe të drejtën e qytetarëve për t’u dëgjuar. Ajo ka shprehur mbështetje për protestat kundër ndërtimit të një resorti luksoz në zonën e mbrojtur të Sazanit. Projekti përmendet si i lidhur me Ivanka Trump dhe Jared Kushner, ndërsa këngëtarja ka kritikuar mënyrën se si është trajtuar procesi nga institucionet shqiptare.
Në këtë kontekst, Dua Lipa ka thënë se ajo që e shqetëson është parimi që qeveria mund të ndryshojë ligjin për të hequr mbrojtjen mjedisore pa konsultim publik. Ajo ka vënë në pah edhe frymëzimin që i sjell fakti se qytetarët protestojnë çdo ditë dhe kërkojnë llogari nga ata që janë në pushtet. Sipas saj, problemi është më i thellë dhe kërkon ndërhyrje të vëmendshme, jo vetëm veprime të pjesshme, ndërkohë që podcasti, përtej temës së komunizmit, e lidh historinë me mënyrën se si shoqëria kërkon të ardhme më të përgjegjshme.
Botuar fillimisht në Koha.net