Votat e qytetarëve që jetojnë në mërgatë kanë luajtur një rol vendimtar edhe në zgjedhjet e 7 qershorit, duke ndikuar në ndarjen e mandateve dhe në lëvizjen e renditjes së deputetëve. Në këtë cikël zgjedhor, Lëvizja Vetëvendosje, si subjekti i parë, ka arritur të marrë pesë mandate nga diaspora, duke e përforcuar më tej peshën e saj në Kuvendin e Kosovës.
Sipas vlerësimeve të shprehura nga institucionet që monitorojnë proceset politike, votat nga mërgata kanë bërë ndryshim në numrin e ulëseve që shkojnë te subjektet politike. Për Vetëvendosjen, ky rezultat u përkthye në një rritje të dukshme të mandateve krahasuar me ciklet e mëparshme, ndërsa merita i atribuohet si përfshirjes më të madhe të diasporës në votim, ashtu edhe mënyrës se si këto vota ndikojnë në shpërndarjen e mandateve.
Në të gjitha proceset zgjedhore, votimi i diasporës konsiderohet si element kyç i mekanizmit zgjedhor. Votat nga jashtë nuk ndikojnë vetëm në numrin e mandateve, por shpeshherë ndikojnë edhe në renditjen finale të kandidatëve brenda listave të partive. Kjo do të thotë se edhe ndryshime të vogla në votat e mërgatës mund të sjellin zhvendosje konkrete të deputetëve që hyjnë në Kuvend.
Diaspora mund të rrisë edhe më shumë numrin e deputetëve
Instituti Demokratik i Kosovës (KDI) ka vlerësuar se trendi i ndikimit të mandateve nga mërgata mund të vazhdojë në vitet në vazhdim. Hulumtuesi Eugen Cakolli ka theksuar se nuk përjashtohet që, në ciklet e ardhshme zgjedhore, nëse performanca e Lëvizjes Vetëvendosje mbetet pothuajse dyfishi i mesatares në nivel vendi, numri i deputetëve që mund të sjellë ndryshim nga diaspora të jetë edhe më i lartë se pesë mandate.
Në shpjegimin e tij për ecurinë e mandatave, Cakolli ka krahasuar rezultatet përgjatë viteve. Ai ka thënë se në zgjedhjet e vitit 2021 mërgata solli tri mandate, ndërsa në zgjedhjet e dhjetorit 2022 deri në 3 mandate u shkuan në pesë. Sipas tij, gjasat janë që edhe ky numër të rritet, përderisa trendi i nisur të vazhdojë. Në këtë logjikë, roli i diasporës nuk shihet si i njëhershëm, por si një fenomen që mund të konsolidohet më tej.
Në zgjedhjet e 7 qershorit, mbi 22 mijë qytetarë që jetojnë në mërgatë e shfrytëzuan të drejtën e votës. Ky është tregues i qartë i përfshirjes së elektoratit jashtë vendit, ndërsa njëkohësisht forcon argumentin se diaspora ka ndikim real në rezultatin final të procesit zgjedhor. Numri i votuesve dhe efekti i këtyre votave në ndarjen e mandateve janë të rëndësishme për mënyrën se si partitë planifikojnë strategjitë e tyre politike dhe listat e kandidatëve.
Një tjetër aspekt lidhet me mundësinë e përfaqësimit direkt të diasporës në Kuvend. Profesori Mazllum Baraliu ka theksuar se diaspora mund të ketë përfaqësim të drejtpërdrejtë, por një gjë e tillë sipas tij bëhet vetëm nëse ndryshohet Kushtetuta. Ai ka shpjeguar se do të ishte më mirë të ekzistonte përfaqësim përmes deputetëve me kuotë të caktuar, ku diaspora do të konkuronte dhe do të kishte të siguruara ulëse në Kuvend, si dhe përmes përfshirjes në mekanizma qeveritarë dhe institucionet e tjera.
Megjithatë, sipas Baraliut, ekziston një pengesë aktuale: Kushtetuta nuk parashikon një model të tillë. Për këtë arsye, ai ka theksuar se do të duhej ndryshimi dhe plotësimi i Kushtetutës për të futur një numër të caktuar deputetësh, të cilët do të përfaqësonin diasporën me preferencë. Ndërkaq, si pikë reference në ecurinë e deritanishme, në zgjedhjet e vitit 2021 diaspora kishte lëvizur renditjen me dy deputetë, duke treguar se roli i saj është reflektuar edhe në pozicionet brenda listave.
Botuar fillimisht në Telegrafi