Në një ditë të nxehtë vere, është krejt normale të duash një akullore të freskët. Por ndonjëherë, pikërisht kur e kafshon për herë të parë, mund të të kapë një dhimbje e mprehtë që duket sikur vjen nga thellësia e ballit dhe e “ngul” një thikë në kokë. Dhimbja është therëse, e shpejtë dhe shpesh zgjat vetëm pak, ndërsa ëmbëlsira po shkrihet në dorë.
Ky fenomen njihet gjerësisht si “brain freeze” ose, në gjuhë më të thjeshtë, si dhimbje koke nga akullorja. Neurologia Amaal Starling, nga Klinika Mayo në Minesota, SHBA, e ka cilësuar si një situatë shumë të zakonshme dhe zakonisht të padëmshme: vjen, të bezdis për pak dhe më pas largohet. Megjithatë, edhe pse është një problem i përhapur, ai mund të lidhet me mënyrën si trupi reagon ndaj ndryshimeve të shpejta të temperaturës—dhe nganjëherë tregon më shumë se çfarë ndodh brenda jush sesa mendon.
Ngrirja e trurit vjen nga ftohja e shpejtë, jo nga akullorja “si e tillë”
Në terminologjinë shkencore, kjo gjendje përshkruhet si dhimbje koke e shkaktuar nga stimuli i ftohtë. Studiuesit mendojnë se arsyeja kryesore është ftohja e menjëhershme e pjesës së sipërme të gojës ose e pjesës së pasme të fytit, menjëherë pasi akullorja (ose një pije e ftohtë) bie në kontakt. Kur ndodh ky ftohje e papritur, enët e gjakut tkurren shumë shpejt, dhe pastaj—si reagim—zgjerohet sërish për të rikthyer qarkullimin normal.
Edhe pse hapi i parë duket “i thjeshtë”, rrjedha e sinjaleve nervore e shpjegon pse dhimbja ndihet në kokë dhe jo në gojë. Fijet nervore të dhimbjes në muret e enëve të gjakut lidhen me nervin trigeminal, i cili përpunon sinjalet e dhimbjes nga zona e ballit dhe e fytyrës. Pikërisht për këtë arsye, edhe nëse problemi nis në gojë ose në fyt nga i ftohti, truri e “përkthen” ndjesinë si dhimbje në kokë—zakonisht në ballë.
Përtej mekanizmit, studimet kanë vënë re edhe një element familjar. “Brain freeze” duket se ka një komponent gjenetik ose të trashëgueshëm në kuptimin që, nëse prindërit e përjetojnë këtë fenomen, ka më shumë gjasa që edhe fëmijët ta përjetojnë. Kjo do të thotë se disa njerëz janë më të prirur të reagojnë në atë mënyrë kur përballen me ushqime ose pije shumë të ftohta.
Për ta shmangur dhimbjen e kokës nga akullorja, rekomandimet janë praktike. Neurologia Amaal Starling këshillon që ushqimet dhe pijet e ftohta të konsumohen më ngadalë. Në thelb, problemi lidhet me ftohjen e menjëhershme: nëse e kafshon ose e gllënjkos shumë shpejt, zona në gojë dhe në fyt ftohet “me valë” dhe kjo nxit reagimin që çon te dhimbja. Duke lënë pak kohë midis kafshatave ose gllënjkave, trupi ka më shumë mundësi të përshtatet dhe rreziku ulet.
Në momentin kur dhimbja ka filluar, ka edhe disa mënyra të thjeshta për ta lehtësuar. Një prej sugjerimeve të përmendura është të përdoret pjesa e poshtme e gjuhës për të ngrohur qiellzën e gojës. Nëse edhe gjuha është e ftohtë, mund të përdoret gishti i madh për të ngrohur atë zonë, ose të pihet diçka e ngrohtë—mjafton që të ndërpritet ftohja e menjëhershme dhe të ndihmohet ngrohja lokale. Ideja nuk është të bësh diçka të komplikuar, por të kundërveprosh shpejt ndaj stimulusit që e shkaktoi dhimbjen.
Fenomeni i “brain freeze” është i shpejtë, i pakëndshëm, por në shumicën e rasteve kalon vetë. Megjithatë, fakti që është i zakonshëm dhe ka një shpjegim të qartë fiziologjik—nga ftohja e menjëhershme e enëve të gjakut deri te sinjalet që përpunohen nga nervi trigeminal—e bën më të lehtë ta kuptosh dhe ta menaxhosh. Nëse ndodh shpesh, mund të vlejë edhe të vëzhgosh nëse e përjeton edhe në rrethin familjar dhe të analizosh llojet e tjera të dhimbjeve të kokës që mund të kesh, për të kuptuar më mirë modelin tënd personal.
Botuar fillimisht në Koha.net
