Edhe kur temperaturat janë të ulëta dhe trupi duket se “nuk ka nevojë” për ujë, organizmi vijon të humbasë lëngje. Dehidratimi nuk lidhet vetëm me muajt e nxehtë dhe djersitjen intensive të verës. Gjatë ditëve të ftohta, sidomos kur bëhet aktivitet fizik në ajër të hapur, humbjet mund të grumbullohen gradualisht pa u vënë re.
Një faktor kyç është se i ftohti mund të zvogëlojë ndjesinë e etjes. Kjo krijon përshtypjen se trupi është i hidratuar mirë, edhe kur në realitet po i mungojnë lëngjet. Në kushte të caktuara, përveç ujit, mund të prishet edhe ekuilibri i elektroliteve—mineraleve që ndihmojnë muskujt, nervat dhe zemrën të funksionojnë normalisht. Prandaj, mungesa e etjes nuk është gjithmonë provë se gjithçka është në rregull.
Humbja e lëngjeve në dimër ndodh në më shumë se një mënyrë. Gjatë aktivitetit fizik, trupi prodhon nxehtësi dhe shkakton djersitje, edhe pse jashtë është ftohtë. Rrobat e trasha e mbajnë nxehtësinë pranë trupit dhe mund të bëjnë që të djersitemi më shumë sesa mendojmë. Përmes djersës, largohen ujë dhe elektrolite, kryesisht natrium dhe klorure.
Përveç djersitjes, lëngjet humbasen edhe gjatë frymëmarrjes. Sidomos gjatë aktivitetit në ajër të ftohtë e të thatë, procesi i frymëmarrjes mund të sjellë humbje kryesisht të ujit, jo domosdoshmërisht elektroliteve. Ftohti mund të ndikojë edhe te rritja e urinimit, duke e shtrënguar më tej ekuilibrin e lëngjeve.
Ftohti mund të ulë etjen deri 40%, ndaj dehidratimi në dimër s’duhet injoruar
Në këtë kontekst, një studim i publikuar në revistën Medicine & Science in Sports & Exercise tregoi se ekspozimi ndaj të ftohtit mund ta ulë ndjesinë e etjes deri në 40 për qind. Studiuesit krahasuan reagimet e organizmit në temperatura prej 4 dhe 27 gradësh Celsius, si gjatë pushimit ashtu edhe gjatë aktivitetit fizik. Në studim morën pjesë grupe të vogla prej tetë dhe nëntë burrash. Rezultatet treguan se ndjenja e etjes ishte më e dobët në të ftohtë, madje edhe kur organizmi kishte mungesë lëngjesh. Edhe pse gjetjet nuk mund të përgjithësohen për të gjithë njerëzit, ato ndihmojnë të kuptohet pse mungesa e etjes nuk garanton hidratim të mjaftueshëm.
Për të dalluar më mirë situatën, është e dobishme të njihen shenjat e dehidratimit. Sipas Shërbimit Kombëtar Shëndetësor Britanik (NHS), simptomat më të zakonshme përfshijnë tharjen e gojës, urinën me ngjyrë të errët, urinimin më të rrallë, lodhjen, dhimbjen e kokës dhe marramendjen. Megjithatë, këto shenja nuk tregojnë gjithmonë mungesë të elektroliteve. Minerale si natriumi, kaliumi, kalciumi dhe magnezi janë të rëndësishme për funksionimin e muskujve, nervave dhe zemrës. Çrregullimet e tyre mund të shoqërohen me dobësi muskulore, ngërçe, të përziera ose çrregullime të ritmit të zemrës.
Kur bëhet fjalë për vlerësim, MedlinePlus—shërbim i Bibliotekës Kombëtare Amerikane të Mjekësisë—sqarob se përcaktimi i çrregullimeve të elektroliteve kryhet përmes analizave të gjakut. Po ashtu, konfuzioni, humbja e vetëdijes, krizat konvulsive ose çrregullimet e theksuara të ritmit të zemrës kërkojnë vlerësim urgjent mjekësor.
Çfarë nevojitet realisht: ujë apo elektrolite? Personat e shëndetshëm që qëndrojnë për periudha të shkurtra jashtë zakonisht nuk kanë nevojë për pije të posaçme me elektrolite. Uji dhe ushqyerja e ekuilibruar shpesh mjaftojnë. Kaliumi gjendet te bananet, bishtajoret dhe perimet, ndërsa magnezi te arrorët, farat dhe drithërat integrale. Produktet e qumështit dhe ushqime të tjera sigurojnë kalcium. Por gjatë aktivitetit fizik të zgjatur dhe djersitjes së konsiderueshme mund të jetë e nevojshme të mendohet për zëvendësim shtesë të natriumit dhe lëngjeve.
Shoqata Amerikane e Zemrës (AHA) thekson se shumica e të rriturve nuk kanë nevojë të konsumojnë elektrolite shtesë pa ndonjë arsye të veçantë. Në rast se dehidratimi vjen nga diarreja apo të vjellat, mund të nevojiten tretësira për rehidratim oral, të cilat përmbajnë glukozë dhe kripëra në përpjesëtim të përcaktuar. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), këto preparate duhet të përgatiten duke respektuar saktësisht sasinë e ujit të treguar në paketim.
Për gjatë dimrit, ka kategori që duhet të tregojnë kujdes më të madh. Të moshuarit, personat që përdorin barna diuretike dhe ata që kanë diarre apo të vjella janë më të rrezikuar nga dehidratimi. Personat me sëmundje të veshkave ose zemrës duhet ta përshtatin marrjen e lëngjeve dhe mineraleve sipas rekomandimit mjekësor. Gjithashtu, pirja e sasive të tepërta të ujit gjatë aktivitetit fizik nuk është pa rrezik: ajo mund të ulë përqendrimin e natriumit në gjak, duke shkaktuar hiponatremi. Shoqata Kombëtare Amerikane e Trajnerëve Atletikë (NATA) thekson se hidratimi duhet t’u përshtatet humbjeve individuale të lëngjeve, intensitetit dhe kohëzgjatjes së aktivitetit.
Prandaj, gjatë dimrit nuk duhet pritur gjithmonë se do të shfaqet etja si sinjal i mjaftueshëm për të pirë ujë. Sidomos gjatë aktiviteteve të gjata në të ftohtë, marrja e rregullt dhe e përshtatshme e lëngjeve ndihmon në ruajtjen e ekuilibrit të organizmit dhe parandalon problemet që lidhen me dehidratimin dhe çekuilibrin e elektroliteve.
Botuar fillimisht në Telegrafi