“Reformimi” i çmimeve në art e kulturë nuk po ecën siç është premtuar në rregulla. Kur kanë kaluar më shumë se dy javë nga kalimi i afatit për ndarjen e çmimeve vjetore në art e kulturë, Ministria e Kulturës dhe Turizmit nuk ka dhënë asnjë sqarim publik për vonesën. Kjo po sjell paqartësi për vetë procesin e vlerësimeve, si dhe për mënyrën sesi institucionet zbatojnë rregullat që i kanë miratuar vetë.
Në dokumentet përkatëse të procesit, afati dhe mënyra e organizimit janë të përcaktuara qartë. Në Rregulloren për Çmimet vjetore të artit dhe kulturës, të miratuar në korrikun e vitit 2025, Ministria e Kulturës ka reformuar krejt procedurën e ndarjes së çmimeve. Reforma ka përfshirë edhe përcaktimin e datës kur duhet të realizohet ceremonia. Por sipas rrethanave të krijuara sivjet, institucionit duket se i ka dalë jashtë kontrollit pikërisht kalendari që vetë ka vendosur, duke e shtyrë ndarjen përtej afatit të parashikuar.
Rregullorja nuk flet vetëm për “kur” zhvillohet ceremonia, por edhe për “si” duhet të organizohet ajo, duke përfshirë elementë proceduralë që lidhen me pjesëmarrjen dhe organizimin në terren. Në pikën e dytë të nenit 19 të Rregullores, e miratuar më 2025, thuhet në mënyrë të prerë se ceremonia organizohet në një ambient me qasje për publikun. Po aty përcaktohet se në ceremonë ftohen përfaqësuesit e lartë të institucioneve, personalitete të kulturës dhe institucioneve relevante, si dhe organizata kulturore e personalitete që bëjnë nominimet, por edhe publiku i gjerë. Ky detyrim rregullator, i vendosur në rregulloren e miratuar, lidhet direkt me mënyrën e realizimit të ceremonië.
Përtej datës dhe organizimit, rregullorja parashikon edhe hallka institucionale për përbërjen e jurive. Në aktin nënligjor theksohet se Këshilli Kombëtar i Arteve i propozon ministrit të Kulturës emrat për juritë profesionale për ndarjen e çmimeve në fushat përkatëse. Problemi i ngritur është se ky organ, Këshilli Kombëtar i Arteve, nuk ekziston ende. Kjo e bën edhe më të ndërlikuar zbatimin e procedurave, pasi rregullorja e lidh procesin e përzgjedhjes së jurive me një institucion që ende nuk është funksional.
Afatet e çmimeve janë shkelur, ndërsa procesi mbetet i paqartë
Në këtë kontekst, fakti që ceremonia e përcaktuar duhet të mbahej më 10 qershor përballohet me realitetin e vonesës. Në rrethanat e krijuara, kur kalojnë më shumë se dy javë nga data e afatit për ndarjen e çmimeve vjetore, Ministria nuk ka bërë publike ndonjë sqarim për shkaqet. Kjo është kritike, sepse rregullorja e miratuar jo vetëm që vendos datën, por edhe e standardizon gjithë mënyrën sesi çmimet identifikohen, ndahen dhe organizohen në kohë.
Për më tepër, çështja nuk kufizohet vetëm te një vonesë teknike. Në materialin përmendet se ministria, me reformën e bërë, ka përcaktuar rregulla të reja për çfarë janë çmimet dhe si ndahen e kur ndahen. Por sipas kësaj ngjarjeje, po shihen shkelje të pikave të parashikuara nga vetë rregullorja. Në dokument thuhet se, nëse ceremonia lidhet me një afat të caktuar, të njëjtit afat duhet t’i përmbahet institucioni përgjegjës; ndërsa në praktikë sivjet është krijuar vonesë, duke e nxjerrë procesin jashtë kornizës që është vendosur që në fillim.
Edhe për institucionin e Ministrisë së Kulturës, kjo nuk paraqitet si hera e parë kur vihen në diskutim respektimi i rregullave dhe afateve. Në materialin që trajton situatën theksohet se Ministria nuk po e gjen dot mënyrën për të respektuar afatet që vetë i ka vendosur. Për rrjedhojë, pyetja që mbetet hapur është se si do të vazhdojë procesi për ndarjen e çmimeve dhe në çfarë date do të realizohet ceremonia, sidomos në kushtet kur rregullorja lidh procedurën e jurive me një organ që ende nuk ekziston.
Ndërkohë, në mungesë të një përgjigjeje publike për vonesën, procesi i reformuar i çmimeve në art e kulturë rrezikon të perceptohet si i ndërtuar “në letër”, por i vështirë për t’u zbatuar në praktikë brenda afateve të parashikuara. Për qytetarët dhe komunitetin kulturor, mungesa e sqarimeve e vështirëson kuptimin e asaj që po ndodh dhe krijon pritshmëri që kërkojnë transparencë, sidomos kur rregullorja është e miratuar dhe detyrimet janë të përcaktuara qartë.
Botuar fillimisht në Koha.net