Letra e publikuar nga Natasha Kandiq përshkruan rrethanat në Burgun e Dubravës (KPZ Dubrava) në periudhën 1998-1999, duke u ndalur te numrat e të burgosurve, urdhrat për transferime dhe fazat që paraprinë bombardimet e NATO-s. Në këtë rrëfim, çështja kryesore lidhet me mënyrën se si u ndryshua kontrolli mbi institucionin dhe si u organizua zhvendosja e personave të privuar nga liria, përfshirë edhe të burgosur shqiptarë.
Në KPZ Dubrava më 1999 ndodheshin rreth 1.030 të burgosur shqiptarë: të dënuar, persona të sjellë nga paraburgimi dhe të tjerë të privuar nga liria. Në kuadër të të njëjtit institucion përmenden edhe 40 të burgosur serbë, të organizuar në grupe për kryerjen e detyrave speciale, si dhe gjashtë të burgosur shtetas të Shqipërisë. Kjo strukturë e përbërjes së burgut paraqitet si bazë për të kuptuar se si institucioni u përdor në atë periudhë.
Rrjedha e ngjarjeve lidhet me vendime të brendshme të asaj kohe. Në qershor të vitit 1998, sipas vendimit të Ministrisë së Drejtësisë dhe Ministrisë së Punëve të Brendshme të Republikës së Serbisë, të burgosurit u larguan nga Institucioni Korrektues-Penal i Dubravës (KPZ Dubrava). Më pas, kontrollin e burgut e morën pjesëtarët e Njësisë për Operacione Speciale (JSO), ndërsa i gjithë kompleksi u përdor prej tyre deri në fund të vitit 1998.
Urdhri për transferimin e të burgosurve shqiptarë në Dubravë
Një pjesë tjetër e dokumentimit flet për një urdhër të dërguar drejtuesve të institucioneve korrektuese-penale dhe përgjegjësve të burgjeve hetimore në Republikën e Serbisë. Në një datë të pacaktuar, para fillimit të bombardimeve të NATO-s, Dragoljub Jankoviq, ministër i Drejtësisë në Qeverinë e Republikës së Serbisë, dhe Zoran Stevanoviq, zëvendësministër i Drejtësisë dhe shef i Drejtorisë për Ekzekutimin e Sanksioneve Penale, u dërguan një urdhër me shkrim institucioneve përkatëse. Sipas këtij rrëfimi, urdhri përcaktonte që të gjithë të burgosurit shqiptarë të transferoheshin në KPZ Dubrava.
Përpara transferimit të të burgosurve shqiptarë, në mars të vitit 1999, në KPZ Dubrava u organizua sjellja e rreth 40 të burgosurve serbë të dënuar për vrasje, trafik droge dhe vepra të tjera të rënda penale. Ky detaj vendoset si element paraprak në kronologjinë e përshkruar, duke krijuar një tablo të qartë për ndryshimet që ndodhën në institucion para se të intensifikohej faza e transferimeve dhe periudha që lidhet me bombardimet e NATO-s.
Teksa dokumenti prek periudhën e mëpasshme, përmenden edhe procedura dhe hetime të ngritura në vite të mëvonshme. Në tekst thuhet se sipas të dhënave nga kallëzimi penal, që roje anonime paraqitën në vitin 2008 te presidenti dhe kryeministri i Qeverisë së Republikës së Serbisë, si dhe te Prokuroria për Krime Lufte, çështja kishte të bënte me akuza ndaj dy këshilltarëve të ministrit të Drejtësisë, drejtorit të KPZ Dubrava dhe shefit të s… Në këtë pjesë, teksti ndërpritet te “shefit të s”, duke lënë pa u plotësuar emri i plotë i funksionit, ndërsa ajo që mbetet e pandryshuar është fakti se kallëzimi penal daton në vitin 2008 dhe u adresua te institucionet më të larta shtetërore dhe prokuroria kompetente për krime lufte.
Në kuadrin e këtyre të dhënave, rrëfimi i publikuar synon të vendosë në vijë kronologjike disa elemente kyçe: numrin e të burgosurve të pranishëm në KPZ Dubrava më 1999, vendimin për largimin e tyre nga institucionet në qershor 1998 dhe marrjen e kontrollit nga JSO, urdhrin me shkrim para bombardimeve të NATO-s të dërguar nga Dragoljub Jankoviq dhe Zoran Stevanoviq, si dhe sjelljen e rreth 40 të burgosurve serbë në mars 1999. Të gjitha këto pika paraqiten si pjesë e një fotografie më të gjerë të asaj periudhe, ku transformimet në kontrollin institucional dhe transferimet e personave të privuar nga liria lidhen drejtpërdrejt me kontekstin e kohës.
Botuar fillimisht në Koha.net