Presioni i kompanive amerikane të energjisë për të thelluar ndikimin e tyre në Ballkanin Perëndimor po ngre shqetësime në Bruksel. Në fokus të diskutimeve është rreziku që rajoni, ndërsa përpiqet të ecë drejt objektivave të energjisë së pastër, të përfundojë i varur nga lëndët djegëse fosile amerikane. Kjo po shihet si një sinjal alarmi për politikën energjetike të Në Shqipëri: 61% e blerjeve nga shtetas të BE-së”>Bashkimit Evropian dhe për procesin e integrimit të vendeve të rajonit.
Shqipëria, Kosova dhe Bosnja e Hercegovina kanë sinjalizuar interes të qartë për të blerë sasi të mëdha gazi natyror të lëngshëm nga SHBA-ja, ose për të ndërtuar infrastrukturë që do të lehtësonte hyrjet e tij. Sipas logjikës që përmendet nga këto vende, gazi po shihet si “lëndë djegëse kalimtare”. Ideja është që të përdoret për të ulur si importet e karburantit rus, ashtu edhe konsumin e qymyrit, duke u zhvendosur më pas gradualisht drejt burimeve të rinovueshme—pikë kyçe në rrugëtimin e tyre drejt anëtarësimit në BE.
Në Shqipëri, një element i rëndësishëm i debatit lidhet me përzierjen energjetike. Energjia hidroelektrike dominon aktualisht, por sipas një zyrtari të qeverisë shqiptare—i cili ka folur në kushte anonimiteti—thatësira e lidhur me ndryshimet klimatike po zvogëlon rrjedhën e lumenjve. Për pasojë, krijohet kërkesë më e madhe për alternativa energjetike, ku gazi natyror paraqitet si një zgjidhje që mund të mbështesë rrjetet energjetike, ndërkohë që kapacitetet e rinovueshme janë ende në zhvillim. Aktualisht, gazi përbën vetëm 1.8 për qind të përzierjes energjetike të Shqipërisë.
BE-ja vë në pikëpyetje “gazin tranzitor”: a i shërben dekarbonizimit
Ndërsa vendet e rajonit e lidhin furnizimin me gazin me nevoja afatshkurtra e afatmesme, zyrtarët e BE-së kanë ngritur dyshime mbi domosdoshmërinë dhe leverdinë e projekteve që po përmenden. Shqetësimi kryesor është se këto vende kanë aktualisht pak ose aspak kërkesë të brendshme për gaz. Në këtë logjikë, mbushja e tregjeve me gaz rrezikon t’i “bllokojë” ato në varësi afatgjatë nga një burim që nuk përputhet me objektivat afatgjata të tranzicionit. Ekziston edhe frika se kjo do të rrisë varësinë nga importet e huaja në vitet që vijnë, duke e bërë më të vështirë uljen e gjurmës së karbonit.
BE-ja ka objektiva të rrepta për të ulur emetimet e gazrave serrë drejt zeros deri në vitin 2050, si dhe për të rritur përdorimin e energjisë së rinovueshme. Për vendet që synojnë integrimin, këto objektiva nuk janë thjesht rekomandime, por kërkesa që duhet të përmbushen. Zyrtarët e BE-së shprehin se rritja e importeve të gazit mund të minojë këto objektiva, sidomos nëse investimet dhe kontratat e reja e zhvendosin peshën e sistemit energjetik drejt gazit për periudha më të gjata.
Në anën tjetër, sektori i gazit në SHBA po përfiton nga momenti i tranzicionit të shpejtë të BE-së larg gazit rus. Për më tepër, shtrëngimi i tregjeve globale që ka ardhur edhe si pasojë e luftës me Iranin ka krijuar hapësira për ndërmjetësime dhe marrëveshje furnizimi në rajon më gjerë. Në këtë kuadër, energjia amerikane po shfaqet si një alternativë që synon të krijojë lidhje afatgjata me klientë të rinj, në përputhje me një doktrinë të qartë të administratës Trump për “dominimin e energjisë”.
Në një forum në Vjenë, András Hujber—i cili kryeson diplomacinë energjetike të ekzekutivit të BE-së në Ballkanin Perëndimor—ka dhënë vlerësimin e tij në përgjigje të një pyetjeje. Ai ka theksuar se vendet, në aspiratën e tyre më të gjerë për t’u bashkuar me BE-në, kanë marrë angazhime për dekarbonizim: të përcaktojnë rrugën dhe të t’i përmbahen asaj, duke hequr gradualisht lëndët djegëse fosile. Pikërisht në këtë kontekst, ai ka thënë se sjellja e gazit në rajon “duket se bie ndesh” me objektivin jetësor të dekarbonizimit.
Botuar fillimisht në Telegrafi