“Bota serbe” nuk mbështetet vetëm te instrumente të reja politike, mediatike dhe kulturore. Ajo lidhet edhe me një politikë të kujtesës, ku rrëfimi historik përpunohet e drejtohet në mënyrë që të krijojë një pamje më të lehtë për t’u pranuar ndërkombëtarisht. Në këtë kornizë, çështja që ngrihet është se si Serbia mund të mbetet me një histori “më të pastër sesa e meriton”, pikërisht përmes kontrollit të narrativës pas konfliktit.
Teza që sillet në artikull lidhet me mënyrën se si narrativat e hartuara fillimisht në diskursin politik dhe propagandistik serb mund të kenë depërtuar më vonë në interpretimin ndërkombëtar juridik të luftës në Kosovë. Teksa proceset pasuese kanë kontribuar edhe në krijimin e Dhomave të Specializuara, vëmendja zhvendoset te rreziku i një rrafshimi narrativ: jo te ndarja e fakteve dhe prova e përgjegjësisë penale, por te mënyra si dallimet historike mes dhunës së organizuar shtetërore serbe dhe rezistencës së armatosur të UÇK-së mund të zbehen.
Për autoren, shqetësimi nuk është ekzistenca e përgjegjësisë penale individuale. Kjo, theksohet, duhet të përcaktohet vetëm mbi bazën e provave. Problemi qëndron diku tjetër: te rreziku që në procesin e narrativës të humbasë ose të thjeshtohet dallimi thelbësor historik mes dy formave të kundërshtimit gjatë konfliktit, duke e vendosur rezistencën dhe dhunën shtetërore në një hapësirë të krahasimit që nuk reflekton dimensionin real të dhunës dhe organizimit të saj.
Rreziku i “rrafshimit” mes dhunës shtetërore dhe rezistencës së UÇK-së
Në vijim, artikulli përmend një “tezë të pestë” që lidhet me rrjedhën e ngjarjeve në Kosovë. Sipas kësaj teze, kalimi nga doktrina te politika ndodhi përpara shpërthimit të luftërave jugosllave. Ky argument nënkupton se ndryshimet nuk u shfaqën vetëm në periudhën e shpërthimit të konfliktit, por kishin nisur më herët, përmes transformimeve institucionale dhe kushtetuese që e shoqëruan shpërbërjen e autonomisë së Kosovës.
Ngjarja kthyese, sipas tekstit, është heqja e autonomisë së Kosovës në vitet 1989–1990. Kjo, thuhet se shënoi kalimin nga narrativa ideologjike drejt ndryshimit institucional dhe atij kushtetues. Pas këtyre hapave, pason një proces i gjerë që preku jetën publike në Kosovë: përjashtimi masiv i shqiptarëve nga administrata, arsimi, policia, mediat dhe ndërmarrjet publike. Po ashtu, artikulli përmend ndërtimin e një sistemi të represionit dhe segregacionit institucional, si element që e konsolidoi ndryshimin e rrugës politike dhe shoqërore.
Në tekst theksohet se Jens Reuter e sheh pikërisht vitin 1987 si momentin kur lidhja midis doktrinës dhe pushtetit bëhet më e dukshme. Për këtë pjesë, artikulli përmend se Millosheviqi, duke u mbështetur në Memorandumin e Akademisë Serbe, popullarizoi tezën se Serbia kishte qenë… Përtej formulimit të ndërprerë në pjesën e dhënë, ideja që synohet është se narrativat ideologjike u përkthyen në veprime politike konkrete dhe se kjo përkthyerje u shfaq përpara se luftërat jugosllave të shpërthenin.
Në përmbledhje, teksti i drejtohet një leximi më të vëmendshëm të mënyrës se si historia përpunohet në planin ndërkombëtar: jo vetëm nëse ka përgjegjësi penale, por edhe si vendosen kufijtë narrativë për të ruajtur dallimin historik. Në këtë qasje, rreziku nuk është gjykimi mbi bazën e provave, por rrafshimi i kujtesës dhe i historisë, që mund të çojë në një perceptim të zbutur të rolit të dhunës së organizuar shtetërore dhe të rolit të rezistencës së armatosur të UÇK-së.
Botuar fillimisht në Koha.net