Drejtori i Fondit për të Drejtën Humanitare, Bekim Blakaj, ka deklaruar se pavarësisht marrëveshjes së arritur në Bruksel në vitin 2023 mes Kosovës dhe Serbisë për çështjen e personave të zhdukur gjatë luftës, nuk janë parë rezultate konkrete në terren. Ai e ka lidhur këtë vlerësim me atë që, sipas tij, proceset për identifikimin e varrezave masive janë zvarritur dhe kanë mbetur pa një dinamikë të re.
Blakaj ka thënë se identifikimi i varrezave masive ka stagnuar për vite me radhë. Ai ka kujtuar se pas zbulimit të varrezës masive në Kizhevak në vitin 2017, nuk ka pasur identifikime të tjera të varrezave masive deri në rastin e fundit, ku janë nisur gërmimet në një lokacion në fshatin Kalludër e Vogël të Zubin-Potokut. Sipas tij, ky veprim lidhet me dyshimin për ekzistimin e një varreze masive, ku dyshohet se 23 trupat i përkasin intelektualëve nga Mitrovica të cilët, sipas narrativës së rastit, ishin zhdukur me forcë gjatë luftës.
Ndërkohë, Blakaj ka theksuar se mungesa e gjetjeve të reja masive ka qenë e dukshme, ndërsa proceset kanë prodhuar më shumë gjetje individuale. “Kishte kohë të gjatë pa gjetur varreza masive. Që nga periudha më 2017 kur u gjet në Kizhevak më s’kemi pasur identifikim të varrezave masive. Zakonisht kanë qenë gjetje individuale, procesi kishte stagnuar krejtësisht”, ka deklaruar Bekim Blakaj në emisionin “Interaktiv” të KTV-së.
Marrëveshja e Brukselit nuk solli ndryshim në terren
Ai ka shtuar se çështja e personave të zhdukur ka qenë pjesë e dialogut mes palëve dhe se në fund është arritur një marrëveshje, ku palët dolën me deklaratë të përbashkët. Megjithatë, sipas tij, pavarësisht atij dakordimi, nuk ka pasur rezultate pozitive në terren dhe nuk është parë një kualitet i ri në proces. Blakaj e ka shtruar çështjen si problem të implementimit real të zotimeve, duke vënë theksin te ajo që, deri tani, nuk janë parë ndryshime të prekshme pas marrëveshjes së vitit 2023.
Ndërkohë, Blakaj ka vlerësuar se, në përgjithësi, procesi i identifikimit të personave të zhdukur ka shënuar përparim të madh krahasuar me shumë vende të tjera të përfshira nga luftërat. Si shembull, ai ka përmendur periudhën kur Komiteti i Kryqit të Kuq kishte dalë me listën e parë të personave të zhdukur, në muajin maj të vitit 2000. Sipas tij, ajo listë kishte përfshirë rreth 4500 emra. Më pas, ai ka thënë se sot flitet për më pak se 1600 emra, duke nënkuptuar se, në total, identifikimet kanë ecur, edhe pse jo në mënyrën që pritet për varrezat masive.
Blakaj ka argumentuar përqindjen e identifikimit duke thënë se ulja e numrave në listat e personave të zhdukur është një tregues i rëndësishëm, i cili, sipas tij, nuk ndodh shumë nëpër botë pas luftërave. Ai e ka vendosur këtë krahasim si kontekst, për të treguar se edhe pse ka ngecje në segmentet specifike të gjetjeve masive, gjithsesi procesi nuk ka qenë i pandryshueshëm në përgjithësi.
Sa i përket marrëveshjes mes Kosovës dhe Serbisë, ajo është arritur në vitin 2023 përmes Deklaratës së përbashkët për personat e zhdukur, si pjesë e dialogut për normalizimin e marrëdhënieve të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian. Në mesin e zotimeve, sipas përshkrimit që është bërë, ishte qasja e plotë në informacione të besueshme, përfshirë ato me status të klasifikuar, si dhe vënia në dispozicion e të gjitha dokumenteve me rëndësi për përcaktimin e fatit të personave të zhdukur. Po ashtu, ishte përmendur puna e përbashkët përmes një komisioni të kryesuar nga Bashkimi Evropian. Megjithatë, deri më tani, asnjëra nga këto pika, sipas deklarimit të Blakajt, nuk është zbatuar.
Botuar fillimisht në Koha.net
