Ngjarjet e pranverës së vitit 1981 në Kosovë nisën në fillim të muajit mars me protestat dhe demonstratat e rinisë studentore. Më pas, lëvizja u zgjerua edhe me pjesëmarrjen e popullit të Kosovës, i cili kërkoi liri dhe të drejta të ligjshme, si dhe statusin e republikës, në mënyrën siç e gëzonin të gjithë popujt e etnitë e tjera brenda asaj kohe në Republikën Federative Socialiste të Jugosllavisë.
Ndërkohë, reagimi i Beogradit zyrtar ndaj këtyre zhvillimeve erdhi i ashpër. Udhëheqja e lartë e Serbisë, me në krye kryeministrin Ivan Stamboliq (kryetar i Këshillit Ekzekutiv të Republikës Socialiste të Serbisë), kishte në varësi Krahina Autonome Socialiste e Kosovës dhe, si pasojë, u dërguan forcat e blinduara për të shtypur protestat. Shtypja nuk u bë vetëm përmes forcave policore, por edhe duke nxjerrë ushtrinë dhe tanket në rrugët e sheshet e Prishtinës dhe qyteteve të tjera ku u zhvilluan demonstratat, edhe pse pjesëmarrësit ishin kryesisht në protesta paqësore.
Gjatë gjithë periudhës së protestave, që shtrihet nga data 11 mars deri më 11 prill 1981, pati gjithsej 12 viktima. Këto ngjarje u përcollën si lajm i parë në mediat botërore, ndërsa edhe Tirana zyrtare reagoi publikisht. Me kalimin e viteve, shumë shkrime dhe dokumente arkivore janë publikuar pas viteve ’90-të, duke e bërë pjesërisht të njohur historinë e atyre ditëve.
Por, ajo që ka mbetur ende enigmë, sipas dokumenteve të publikuara, është mënyra se si u ndikua fillimisht udhëheqja shqiptare komuniste nga çfarë po ndodhte në Kosovë dhe cilat ishin hapat konkrete të ndërmarrë më pas nga Tirana zyrtare. Në qendër të kësaj çështjeje është reagimi i Enver Hoxhës: a iu përgjigj ai ngjarjeve duke ruajtur qëndrimin që kishte shprehur në vitin 1970, kur kishte folur se Fadil Hoxha dhe udhëheqja e lartë e Kosovës po bënin shumë mirë që ishin kundër dhënies së Kosovës statusi i republikës brenda Federatës Jugosllave, apo kishte ndryshuar mendje dhe qëndrim pas asaj që ndodhi në 1981?
Biseda e Enver Hoxhës me Shehun dhe Alinë nis nga 4 marsi 1981
Nga dokumentet arkivore të publikuara, theksohet se që nga 4 marsi 1981, kur filluan për herë të parë protestat spontane të rinisë studentore në Prishtinë, deri në datën 3 prill, kur Enver Hoxha ka zhvilluar një takim pune, ka pasur një vijimësi të analizës dhe veprimit politik. Takimi i përmendur lidhet me kryeministrin Mehmet Shehu dhe Ramiz Alinë, në një moment kyç kur tensionet dhe protestat kishin hyrë në fazën e fundit të periudhës së tyre, pra brenda kalendarit të 1981-shit.
Në këtë mënyrë, dokumentacioni i referuar përpiqet të ndriçojë lidhjen mes zhvillimeve në terren në Kosovë dhe reagimit të brendshëm në Tiranë. Takimi i 3 prillit shërben si pikë ku, sipas skemës së përshkruar në dokumentet që i referohen fondit personal të Enver Hoxhës, lidhet impakti i parë politik dhe vendimmarrja e mëvonshme. Termat e përdorur në material tregojnë se kërkohet të sqarohet jo thjesht reagimi fillestar, por edhe përpjekja e Tiranës për t’u ardhur në ndihmë bashkëatdhetarëve në Krahinën Autonome Socialiste të Kosovës, pikërisht kur shtypja u krye me forcë nga autoritetet jugosllave, përfshirë tanket në rrugët e Prishtinës dhe të qyteteve të tjera.
Përballë një periudhe të mbushur me tensione, ku protesta e nisur më 11 mars u mbyll më 11 prill me 12 viktima, dhe ku ngjarjet u kthyen në lajm të parë ndërkombëtar, dokumentet arkivore që flasin për takimet dhe diskutimet brenda udhëheqjes shqiptare mbeten të rëndësishme për të kuptuar se si u përthye realiteti kosovar në vendimmarrjen politike të Tiranës në atë kohë. Po ashtu, kjo qasje përpiqet të sqarojë nëse qasja e Enver Hoxhës ndaj çështjes së statusit, e shprehur në 1970 për Fadil Hoxhën dhe drejtimin e udhëheqjes së Kosovës, u ruajt, apo u rishikua në 1981, duke marrë parasysh atë që ndodhi realisht në terren dhe reagimin e dhunshëm të Beogradit zyrtar.
Botuar fillimisht në Koha.net