Historiani serb Milivoj Beshlin ka folur për një skenar që, sipas tij, ka ekzistuar në planet e udhëheqjes jugosllave pas Luftës së Dytë Botërore: përfshirjen e Shqipërisë në federatën jugosllave, siç është përshkruar shpesh edhe si “republika e shtatë” e Jugosllavisë. Sipas Beshlin, kjo ide nuk lidhej vetëm me Shqipërinë, por ishte pjesë e një projekti më të gjerë rajonal.
Gjatë një bashkëbisedimi në podcastin PIKË me publicistin Veton Surroi, Beshlin tha se drejtuesit jugosllavë kishin ambicie të mëdha në periudhën menjëherë pas luftës. Në këtë kuadër, Shqipëria shihej si një element i mundshëm i një organizimi të ri politik brenda një federate më të gjerë. Ai e përshkroi idenë si diçka që, në fakt, u konsiderua seriozisht nga qarqe të caktuara në Beograd.
“Mund të kishte qenë. Ata në fakt e donin. Ambiciet e Titos ishin të mëdha”, ka thënë Milivoj Beshlin, duke iu përgjigjur pyetjes së Surroit nëse periudha 1945-1948 mund të kishte çuar drejt një zgjidhjeje ku Shqipëria do të bëhej “republika e shtatë” e Jugosllavisë. Këtu, theksi vihet në faktin se, sipas historimtarit, diskutimet dhe synimet për një riformatim të rajonit nuk ishin thjesht teorike, por lidhen me plane që mbanin peshë politike.
Beshlin shpjegoi më tej se ideja nuk përfshinte vetëm Shqipërinë. Në narrativën e tij, ajo përfshinte edhe Bullgarinë, si pjesë e një federate më të gjerë ballkanike që do të udhëhiqej nga Jugosllavia. Kjo e bën projektin të kuptohet si një përpjekje për të zgjeruar ndikimin e Beogradit përmes integrimeve territoriale brenda një strukture federale, duke bashkuar disa njësi shtetërore të rajonit.
Ambiciet e Titos pas luftës për një federatë më të gjerë ballkanike
Historiani serb argumentoi se Jugosllavia doli nga Lufta e Dytë Botërore me kapacitete të konsiderueshme ushtarake. Ai përmendi shifrën prej rreth 800 mijë ushtarësh dhe tha se ushtria jugosllave konsiderohej ndër më të mëdhatë antifashiste në Evropë. Në këtë këndvështrim, sipas Beshlin, pikërisht kjo situatë i ushqeu ambiciet e udhëheqjes jugosllave dhe krijoi terrenin për plane më të mëdha se sa vetë kufijtë ekzistues.
“Jugosllavia u dukej e vogël. Kishin ambicie të mëdha. Shqipëria u mor disi si e mirëqenë atje, por më pas iu kthyen Bullgarisë”, shtoi ai gjatë bisedës. Pra, sipas tij, në logjikën e planifikimit fillestar Shqipëria trajtohej si një pjesë e pritshme e projektit, por me zhvillimet politike të mëvonshme fokusimi u zhvendos drejt Bullgarisë. Kjo tregon, sipas rrëfimit të Beshlin, se planet mund të kenë pësuar ndryshime nën ndikimin e kushteve reale në terren.
Në vijim, historiani theksoi se planet për një federatë më të gjerë ballkanike nuk arritën të realizoheshin. Ai tha se ndalimi erdhi nga Bashkimi Sovjetik dhe udhëheqësi sovjetik Josif Stalin. Beshlin shtoi se përplasjet mes Beogradit dhe Moskës nisën, ndër të tjera, edhe për shkak të çështjes së përfshirjes së Bullgarisë dhe Shqipërisë në federatën jugosllave. Kjo e vendosë projektin në qendër të tensioneve gjeopolitike të asaj kohe, ku ndërveprimi me fuqinë sovjetike rezultoi vendimtar për fatin e planit.
Në këtë mënyrë, historia e “republikës së shtatë” shfaqet si një tregim i ndërtuar mbi ambicie të mëdha pas luftës, fuqinë ushtarake të Jugosllavisë dhe llogaritjet rajonale, por që u bllokuan nga faktorë të mëdhenj ndërkombëtarë. Skenari i përmendur nga Milivoj Beshlin e vendos Shqipërinë brenda një vizioni më të gjerë integrues që lidhet me periudhën 1945-1948, ndërkohë që roli i marrëdhënieve Beograd-Moskë del si pika ku planet u prishën.
Botuar fillimisht në Koha.net
