Historiani serb Milivoj Beshlin ka deklaruar se Serbia nuk i trajton si arsye krenarie kombëtare dy nga momentet kyçe të shtetësisë së saj: pavarësinë e arritur në Kongresin e Berlinit në vitin 1878 dhe pavarësinë pas shpërbërjes së bashkësisë shtetërore me Malin e Zi në vitin 2006. Sipas tij, në vend që të përfshihen në narrativën festive të vendit, këto ngjarje janë mbajtur të lidhura me ndjesi zhgënjimi dhe interpretim si humbje.
Beshlin këtë qëndrim e ka shprehur në një bashkëbisedim në podcastin “PIKË” me publicistin Veton Surroi. Ai ka theksuar se mënyra si u kuptua pavarësia e vitit 1878 në Serbi ka qenë e ndryshme nga sa mund të pritë një vend tjetër: në Serbi, ajo është interpretuar për një kohë të gjatë si një lloj disfate historike, sepse, sipas narrativës së atëhershme, nuk u realizua objektivi i “bashkimit kombëtar”. Këtë objektiv, në shekullin XIX, e lidhin kryesisht me Bosnjën dhe Hercegovinën.
Historiani ka argumentuar se Serbia arriti njohjen ndërkombëtare si shtet i pavarur në Kongresin e Berlinit, por kjo nuk u mjaftua për të zhvendosur perceptimin brenda vendit. Ai thotë se fakti që Bosnja dhe Hercegovina kaloi nën administrimin e Austro-Hungarisë u pa si dështim i projektit kombëtar serb. Në këtë logjikë, pavarësia u realizua si akt shtetëror, megjithatë pritshmëritë politike për “bashkim” nuk u përmbushën, dhe kjo solli interpretimin e kongresit si një ngjarje problematike.
Në vijim, Beshlin ka thënë se “pavarësia si shtet u arrit, por bashkimi kombëtar nuk u realizua sipas planeve të ideologëve dhe politikanëve të kohës”. Për rrjedhojë, sipas tij, Kongresi i Berlinit u lexua si disfatë dhe, në disa raste, si një “tragjedi kombëtare”. Kjo mënyrë të kuptuari, sipas Beshllinit, nuk u kthye në pjesë të një ceremonie kombëtare të konsoliduar, por mbeti si element që ushqeu ndjesi pakënaqësie dhe frustrimi.
Dy pavarësi, një perceptim: frustrim dhe jo festë
Ai ka shtuar se një perceptim i ngjashëm ekziston edhe për pavarësinë e vitit 2006. Beshlin e lidh këtë me faktin se Serbia mbeti shtet i pavarur pas referendumit në Mal të Zi, ku shumica e qytetarëve votuan për shkëputje nga bashkësia shtetërore. Edhe në këtë rast, sipas tij, në Serbi ndodhi një lexim i ngjarjes si humbje dhe frustrim, sepse ndarja me Malin e Zi u pa si goditje ndaj projekteve historike të shtetit serb.
Historiani e ka quajtur “paradoksale” që dy ngjarje që, sipas logjikës së përgjithshme për shumicën e shteteve, do të ishin themel i krenarisë kombëtare, në rastin e Serbisë interpretohen ndryshe. Në vend që të kthehen në episode festimi, Beshlin thotë se ato nuk u bënë pjesë e festimeve kombëtare dhe, përkundrazi, mbetën burim frustrimi.
Sipas vlerësimit të Beshllinit, ky raport ndaj pavarësisë dhe çështjes së kufijve ka ndikuar që Serbia të përballet me vështirësi për konsolidimin e plotë të identitetit të saj si shtet modern. Në fokus të qëndrimit të tij është ideja se mënyra si i lexon shoqëria këto dy momente historike—pavarësinë e 1878-s dhe pavarësinë e 2006-s—ndikon te mënyra se si formësohet vetëdija institucionale dhe identitare e vendit në periudhat pasuese.
Botuar fillimisht në Koha.net