Metani konsiderohet “frenuesi më i shpejtë” për të ngadalësuar ngrohjen globale brenda kësaj dekade. Ndërsa ekspertët e mjedisit e shohin reduktimin e tij si një nga masat më efektive afatshkurtra, Bashkimi Evropian po diskuton shtyrjen e rregullave të reja për uljen e emetimeve të metanit. Diskutimi është i lidhur ngushtë me një balancë të vështirë: si të reduktohen rrjedhjet pa krijuar tronditje në tregjet e energjisë dhe, potencialisht, në çmimet e naftës e gazit.
Propozimi i BE-së është që zbatimi i rregullave të reja të shtyhet për një vit. Komisioneri evropian për Energjinë, Dan Jørgensen, ka mbështetur këtë shtyrje njëvjeçare. Sipas argumentimit të tij dhe të atyre që e mbështesin, shtyrja synon të ulë presionin mbi tregjet e energjisë. Në të njëjtën linjë, disa vende anëtare dhe grupe të industrisë kanë kërkuar më shumë kohë për të kaluar te kërkesat e reja.
Rregullat e planifikuara fillimisht parashikohet të hyjnë në fuqi më 1 janar 2027. Ato nuk do të kufizohen vetëm te operatorët brenda BE-së: rregullat do të shtrihen edhe te kompanitë që importojnë energji fosile në Bashkim. Kjo do të thotë se importuesit do të duhet të sigurohen që nafta dhe gazi i importuar të përmbushin standarde të caktuara në lidhje me emetimet e metanit. Industria, nga ana tjetër, kërkon shtyrje të mëtejshme duke ngritur shqetësime për funksionimin e mekanizmave të akreditimit, verifikimit dhe certifikimit.
Pse metani është kaq i rëndësishëm në këtë debat? Metani renditet si një nga gazrat më të fuqishëm serrë. Vlerësimet tregojnë se ai ka kontribuar në rreth 30% të rritjes së temperaturave globale që nga Revolucioni Industrial. Kjo është arsyeja pse reduktimi i emetimeve të tij shihet si një rrugë e shpejtë për të ngadalësuar ngrohjen globale, jo vetëm në plan afatgjatë, por edhe brenda periudhës së afërt.
BE kërkon ekuilibër: reduktim metani pa tronditur tregjet e energjisë
Që nga viti 2024, vendet anëtare të BE-së duhet të matin, raportojnë dhe kontrollojnë emetimet e metanit, si dhe të ndërmarrin masa për zbulimin dhe riparimin e rrjedhjeve. Rregullat e reja synojnë të përforcojnë më tej këtë qasje, ndërsa debati aktual përqendrohet te ritmi i zbatimit. Kompanitë argumentojnë se disa mekanizma teknike dhe procedurale nuk janë ende plotësisht funksionale, prandaj zbatimi i menjëhershëm mund të sjellë pasiguri dhe të vështirësojë furnizimin me gaz.
Industria ka kërkuar që rregullat të shtyhen deri në tre vjet, ndërkohë që propozimi i BE-së për momentin parashikon një shtyrje prej një viti. Kritikët e shtyrjes, megjithatë, e shohin çështjen nga këndvështrimi i kostove reale. Climate Crisis Advisory Group (CCAG) vlerëson se kostoja e respektimit të rregullave do të ishte rreth 0.07 euro për MMBtu, ose afërsisht 0.3% e çmimit aktual të gazit. Një analizë e bazuar në të dhëna të Rystad Energy argumenton se nëse kjo kosto do t’u kalonte konsumatorëve, një familje mesatare do të paguante rreth 3 euro më shumë në vit për gazin.
Një element tjetër i rëndësishëm në argumentimin e mbështetësve të rregullave është se lufta kundër rrjedhjeve të metanit nuk nënkupton domosdoshmërisht më pak gaz në treg. Përkundrazi, sasia që humbet përmes rrjedhjeve, djegies ose çlirimit në atmosferë mund të rikuperohet dhe të shitet. CCAG, duke iu referuar vlerësimeve të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, thotë se rreth 200 miliardë metra kub gaz në vit mund të kapen dhe të futen në treg nëse reduktohen këto humbje. Për rrjedhojë, zbatimi i rregullave synon jo vetëm uljen e emetimeve, por edhe rritjen e sasisë së gazit të disponueshëm.
Debati prek edhe origjinën e emetimeve në Evropë. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë vlerëson se rreth 55% e emetimeve të metanit nga lëndët fosile në Evropë vijnë nga sektori i naftës dhe gazit, kryesisht nga fazat e mëvonshme të furnizimit. Pjesa tjetër lidhet kryesisht me minierat e qymyrit, veçanërisht në Poloni dhe Ukrainë. Ka edhe një burim të konsideruar shpesh të anashkaluar: minierat e braktisura të qymyrit. Metani mund të vazhdojë të çlirohet për dekada pasi një minierë është mbyllur. Në vitin 2024, minierat e braktisura të qymyrit në mbarë botën lëshuan rreth 5 milionë tonë metan, ndërsa puset e braktisura të naftës dhe gazit çliruan pak më shumë se 3 milionë tonë.
Për BE-në sfida mbetet gjetja e një ekuilibri mes sigurisë energjetike, kostove të furnizimit dhe reduktimit të emetimeve. Mbështetësit e rregullave argumentojnë se ulja e metanit mund të arrihet me kosto relativisht të ulët dhe se vonesa do të nënkuptonte më shumë emetime. Industria, në anën tjetër, kërkon më shumë kohë për t’u përshtatur dhe paralajmëron për pasiguri në furnizim. Rregullat pritet të rikthehen në qendër të debatit evropian për energjinë, ndërsa vendimi përfundimtar do të përcaktojë nëse zbatimi nis në vitin 2027 apo shtyhet edhe më tej.
Botuar fillimisht në Telegrafi