Nxehtësia rekord e këtij viti ka lënë rreth 38% të Evropës në kushtet e thatësirës. Mungesa e ujit po rëndohet edhe nga përdorimi i tepërt i burimeve, si dhe nga menaxhimi i dobët i tyre. Për më tepër, ndotja e liqeneve dhe e lumenjve ka shtuar presionin mbi sistemet ujore në të gjithë kontinentin, duke e bërë krizën më të vështirë për t’u menaxhuar.
Brenda këtij realiteti, Bashkimi Evropian e trajton mungesën e ujit si një nga emergjencat më të mëdha mjedisore. Një tregues i përdorur për të vlerësuar situatën është Water Use Index Plus (WEI+) nga Agjencia Evropiane e Mjedisit (EEA). Sipas këtij indeksi, një rajon konsiderohet nën stres ujor kur përdor 20% të burimeve të tij të rinovueshme të ujit të ëmbël. Kur kjo shifër arrin në 40%, atëherë stresi konsiderohet i rëndë.
Në praktikë, sipas Komisionit Evropian, rreth 30% e popullsisë së Evropës dhe 20% e territorit të kontinentit përballen çdo vit me mungesa uji. Valët e nxehtësisë së ditëve të fundit po e thellojnë më tej krizën, pasi toka po thahet dhe rrjedhat e lumenjve po bien ndjeshëm. Pasojat po dalin edhe nga fakti se sistemi ujor i Evropës ka qenë prej vitesh nën presion të vazhdueshëm.
BE synon ta bëjë Evropën më elastike ndaj mungesës së ujit
Për dekada të tëra janë grumbulluar probleme si ndotja e burimeve, shfrytëzimi i tepërt dhe menaxhimi jo i duhur i resurseve. Këto ndikime kanë dëmtuar lumenjtë, liqenet dhe rezervat e ujit të ëmbël, duke e lënë BE-në me kapacitete gjithnjë e më të kufizuara për t’iu përgjigjur krizës aktuale. Në qershor 2025, Bashkimi Evropian prezantoi Strategjinë për Mungesën e Ujit, me synimin që Evropa të jetë më e qëndrueshme dhe më mirë e përgatitur për të përballuar situatën.
Strategjia synon të mbrojë ciklin e ujit, të nxisë një ekonomi më efikase në përdorimin e ujit dhe të garantojë akses në ujë të pastër e të përballueshëm. Raportuesi i strategjisë në Parlamentin Evropian, Thomas Bajada, deputet i grupit Progressive Alliance of Socialists and Democrats (S&D), e lidh çështjen e ujit drejtpërdrejt me mirëqenien e njerëzve: “Uji nuk është më thjesht një investim në mjedis. Ai është investim në mirëqenien e njerëzve, sigurinë ushqimore të Evropës, shëndetin publik, konkurrueshmërinë ekonomike dhe qëndrueshmërinë. Nëse Evropa investon më pak në ujë sot, pasojat nuk do të ndihen fillimisht nga institucionet, por nga njerëzit e zakonshëm”.
Por pse po pakësohen burimet ujore të Evropës? Një nga faktorët kryesorë është varësia e lartë e sektorëve si bujqësia, industria dhe prodhimi i energjisë nga uji. Kjo ka çuar në shfrytëzim të tepruar dhe në rritje të presionit mbi rezervat natyrore. Agjencia Evropiane e Mjedisit raportoi se tërheqja totale e ujit në Bashkimin Evropian ka rënë me 14% nga viti 2000 deri në 2023. Megjithatë, sasia e ujit që përdoret mbetet e lartë dhe në shumë zona tejkalon normat natyrore të rinovimit. Si pasojë, rrjedhat e lumenjve dhe rezervat e ujërave nëntokësore janë ulur, duke lënë sistemin me gjithnjë e më pak ujë.
Presioni po shtohet edhe nga industri që kërkojnë shumë ujë, veçanërisht prodhimi i gjysmëpërçuesve (semiconductor) dhe qendrat e të dhënave (data centers). Këto aktivitete po rrisin më tej kërkesën për ujë në një kohë kur burimet janë tashmë nën tendosje. Për të ulur varësinë nga burimet natyrore, një zgjidhje është riciklimi i ujërave të ndotura. Megjithatë, aktualisht Evropa riciklon vetëm rreth 2.4% të tyre, duke lënë një potencial të madh të pashfrytëzuar për kursimin dhe menaxhimin më të mirë të ujit. Një problem tjetër lidhet me humbjet në rrjetet publike të furnizimit: rreth 23% e ujit të trajtuar humbet në Evropë për shkak të menaxhimit të dobët dhe infrastrukturës së vjetruar, çka ul ndjeshëm sasinë që u shkon konsumatorëve. Bajada ka paralajmëruar se në të gjithë BE-në po humben një volum i madh i ujit të pijshëm të trajtuar përpara se ai të arrijë te çezmat e qytetarëve.
Raporti i EurEau për vitin 2026 tregon një ulje të lehtë të humbjeve të ujit, në rreth 23.5% krahasuar me 24% në sondazhin e vitit 2021. Megjithatë, shtetet anëtare po investojnë ende më pak seç duhet për mirëmbajtjen dhe modernizimin e infrastrukturës. Gjermania kryeson investimet me rreth 9 miliardë euro në vit, e ndjekur nga Franca me 6.5 miliardë euro, ndërsa Sllovenia investon vetëm rreth 100 milionë euro. Sipas Shërbimit Kërkimor të Parlamentit Evropian (EPRS), urbanizimi dhe migrimi pritet të rrisin kërkesën për ujë, sidomos në Evropën Veriore dhe Perëndimore, duke e bërë të domosdoshme modernizimin dhe zgjerimin e infrastrukturës. Ndërkohë, ndryshimet klimatike po e përshpejtojnë përkeqësimin: temperaturat në Evropë po rriten me rreth 0.56 gradë Celsius për dekadë, më shumë se dyfishi i ritmit mesatar global prej 0.27 gradë Celsius, sipas të dhënave të Copernicus, programit të vëzhgimit të Tokës të Bashkimit Evropian. Thatësira po përhapet gjithnjë e më shumë, duke prekur zona më të mëdha toke, pyje dhe sipërfaqe bujqësore: vetëm në vitin 2024, thatësira preku rreth 601,193 kilometra katrorë tokë, 33,518 kilometra katrorë pyje dhe 87,567 kilometra katrorë tokë bujqësore. EEA vlerëson se thatësirat pritet të intensifikohen më tej deri në vitin 2050, duke rritur edhe shkallën e avullimit të ujit.
Botuar fillimisht në Telegrafi
