Bashkimi Evropian ka rritur ndjeshëm presionin ndaj Serbisë pas vendimit të Beogradit për organizimin e ceremonive të varrimit të Ratko Mlladiçit, i dënuar për krime lufte, krime kundër njerëzimit dhe gjenocid. Përpjekjet diplomatike dhe reagimet e institucioneve evropiane kanë ardhur duke u shtuar ndërsa situata është bërë gjithnjë e më e ndjeshme në Bruksel.
Në ditët e para pas vdekjes së Mlladiçit, më 27 gusht, në Bruksel nuk pati reagime publike nga zyrtarët e lartë të Bashkimit Evropian. Më pas, dinamika ndryshoi pasi trupi i tij u kthye në Beograd. Në atë moment, u bë më e qartë se në organizimin e ceremonive përkujtimore dhe të vetë varrimit do të kishin përfshirje institucionet shtetërore serbe.
Në prapavijë, zyrtarët evropianë janë angazhuar për të bindur presidentin serb, Aleksandar Vuçiç, që të mos organizohet një ceremoni shtetërore për Mlladiçin. Megjithatë, pritshmëria që në varrimin e tij të marrin pjesë pjesëtarë të qeverisë serbe u shndërrua shpejt në një çështje që u prit me kritika në Bruksel.
Qëndrimi i BE-së u bë më i ashpër më 4 shtator. Në atë datë, presidentja e radhës e Këshillit të BE-së, Irlanda, si dhe komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, reaguan publikisht lidhur me rastin. Reagimet i dhanë sinjal një linje më të qartë ndaj mënyrës se si Serbia trajton figurën e Mlladiçit dhe ndaj mesazhit që transmetohet për vlerat evropiane.
BE e shndërron varrimin e Mlladiçit në provë për Serbinë
Komisionerja dhe institucionet evropiane e lidhën diskutimin me atë që e shohin si një test për Serbinë dhe për qasjen ndaj vlerave evropiane. Në këtë kontekst, Kos e cilësoi varrimin e Mlladiçit si një test i rëndësishëm për mënyrën se si Serbia i ndan këto vlera. Ndërsa përgjatë javëve, vëmendja evropiane është përqendruar te detajet e ceremonisë dhe te përfshirja e autoriteteve shtetërore.
Në të njëjtën kohë, komisionerja evropiane vendosi të anulojë vizitën e planifikuar në Serbi më 9 dhe 10 shtator. Vendimi u lidh me shqetësimet për rrezikun e glorifikimit të figurës së Mlladiçit. Kjo lëvizje erdhi në një periudhë të ndjeshme për Serbinë, e cila ndodhet në një fazë të një fushate të pashpallur parazgjedhore, ku çështjet politike dhe mesazhet publike marrin peshë të shtuar.
Ndërkohë, në Serbi janë ngritur edhe shqetësime të tjera, përfshirë dyshime për spiunimin e oponentëve politikë dhe të aktivistëve të shoqërisë civile. Në paralel, Brukseli po ndjek me vëmendje edhe zhvillime të sigurisë jashtë debatit për Mlladiçin. Bëhet fjalë për një tentativë për sulm me dron të ngarkuar me eksploziv në aeroportin e Leipzigut në Gjermani, për të cilën dy shtetas serbë janë arrestuar në Serbi nën dyshimet për përfshirje në këtë rast. Megjithatë, Bashkimi Evropian ende nuk ka dhënë një reagim që lidh drejtpërdrejt autoritetet serbe me tentativën për sulm.
Në Bruksel, incidenti shihet brenda sfidave të reja të sigurisë me të cilat po përballet Evropa. Ai trajtohet edhe si një tjetër dëshmi se vendet anëtare të NATO-s mund të jenë objekt i provokimeve që, sipas kontekstit të diskutimeve, mund të lidhen me Rusinë. Rasti pritet të jetë po ashtu një test për NATO-n dhe unitetin e saj në rast të përshkallëzimit të kërcënimeve të kësaj natyre. Në këtë linjë, në BE ka kohe që ekzistojnë shqetësime edhe për dhënien e pasaportave serbe shtetasve rusë: numri i rusëve që kanë marrë shtetësi serbe është rritur ndjeshëm që nga fillimi i luftës në Ukrainë, duke ngritur shqetësime për sigurinë në vendet e BE-së. Arsyeja është se shtetasit rusë me pasaportë serbe mund të lëvizin lirshëm në hapësirën e Bashkimit Evropian. Disa vende baltike kanë kërkuar kufizimin e dhënies së vizave për persona me prejardhje ose lidhje ruse, por kjo nismë deri më tani nuk ka marrë mbështetje të gjerë në nivel të BE-së.
Botuar fillimisht në Bota Sot