Pas një rënieje, goditjeje në dorë apo në këmbë, ose kur dyshohet për dëmtim të një muskuli apo të një kocke, shumë njerëz kërkojnë zgjidhjen më të shpejtë. Në praktikë, kompresat e ftohta dhe ato të ngrohta përdoren shpesh si “ndihma e parë”, por jo gjithmonë me të njëjtin qëllim dhe as me të njëjtin efekt. Për ta bërë më të qartë, akulli dhe nxehtësia nuk e kanë rolin e njëjtë gjatë gjithë procesit të rikuperimit.
E ftohta zakonisht përdoret menjëherë pas lëndimit akut, sepse mund ta zbusë dhimbjen dhe ta ulë përkohësisht temperaturën e indeve. Kjo lidhet edhe me ngadalësimin e përçimit të impulseve nervore dhe me ndikimin që ka në qarkullimin lokal, pra në mënyrën si “reagon” zona e prekur në minutat e para. Megjithatë, ajo që është e rëndësishme është të kuptohet se kompresat e ftohta nuk janë një “zgjidhje që e rregullon” dëmtimin, sidomos kur ka frakturë.
Akulli ul dhimbjen menjëherë; nxehtësia ndihmon më vonë
Një keqkuptim i zakonshëm është ideja se sa më shumë të ftohet një dëmtim, aq më shpejt shërohet. Por rezultatet nga studime mbi krioterapinë pas ndërhyrjeve muskuloskeletore tregojnë një tablo më të ndërlikuar. Një meta-analizë e 28 studimeve të randomizuara ka gjetur ulje të vogla të dhimbjes në periudhën e menjëhershme dhe afatshkurtër. Sidoqoftë, efekti u konsiderua modest, ndërsa dëshmitë për zvogëlimin e ënjtjes dhe përmirësimin e funksionit janë me besueshmëri të ulët. Pra, roli realist i kompresës së ftohtë lidhet kryesisht me lehtësimin afatshkurtër të dhimbjes.
Në të njëjtën kohë, mënyra e përdorimit ka rëndësi. Akulli nuk duhet vendosur drejtpërdrejt mbi lëkurë. Duhet mbështjellë me një pëlhurë të hollë dhe përdorur në intervale të shkurtra, sepse ekspozimi i tepërt ndaj të ftohtit mund të dëmtojë lëkurën dhe indet. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur personi ka ndjeshmëri më të ulët në zonë, sepse rreziku për irritim ose lëndim të indeve rritet.
Edhe nxehtësia ka një logjikë të vetën, por zakonisht në një fazë tjetër. Ajo rrit qarkullimin lokal, ndihmon elasticitetin e indeve të buta dhe mund të ulë ngurtësinë si dhe tensionin e muskujve. Megjithatë, nxehtësia nuk shihet si zgjedhja e parë menjëherë pas një dëmtimi të freskët, sidomos kur ka ënjtje, mavijosje dhe dhimbje të fortë. Nëse gjymtyra është e deformuar, është shumë e ënjtur, jashtëzakonisht e dhimbshme, ose personi nuk mund ta përdorë normalisht, atëherë nevojitet kontroll mjekësor dhe jo ngrohje e zonës.
Temperatura e kompresës së ngrohtë është po ashtu kritike. Një kompresë tepër e nxehtë mund të shkaktojë djegie, veçanërisht te njerëzit me ndjeshmëri të ulët të lëkurës ose me probleme me qarkullimin. Për këtë arsye, kur përdoret nxehtësia, duhet të jetë e kontrolluar dhe e përshtatur me gjendjen e personit.
Nxehtësia mund të jetë më e dobishme më vonë, gjatë rikuperimit. Pas një periudhe imobilizimi, nyjat mund të jenë të ngurta, ndërsa muskujt përreth të tensionuar dhe të dobësuar. Në këto raste, ngrohtësia e kontrolluar mund ta lehtësojë lëvizjen dhe të zvogëlojë ndjesinë e ngurtësisë. Studime mbi përdorimin lokal të nxehtësisë kanë raportuar efekte të favorshme afatshkurtër në dhimbje, funksion fizik dhe amplitudë të lëvizjes. Megjithatë, nxehtësia nuk duhet parë si terapi që e zgjidh vetë dëmtimin, veçanërisht kur bëhet fjalë për fraktura: ajo mund të ndikojë në muskujt dhe indet e buta përreth, por nuk e bën kockën të bashkohet më shpejt.
Një çështje tjetër kyçe është fraktura. Dhimbja, ënjtja dhe mavijosja mund të shfaqen te disa lloje lëndimesh, ndaj vetëm nga intensiteti i dhimbjes nuk mund të përcaktohet nëse kocka është thyer. Dëmtimi mund të jetë një kontuzion i thjeshtë, por edhe çarje apo frakturë e plotë. Nëse ka dyshim për frakturë, përparësi kanë kontrolli mjekësor, diagnostikimi dhe imobilizimi kur është i nevojshëm. Kompresa e ftohtë mund të ndihmojë përkohësisht kundër dhimbjes, por nuk e “rregullon” kockën e thyer.
Ka situata kur duhet dyshuar më fort për frakturë: dhimbja e fortë pas rënies ose goditjes, ënjtja e shpejtë, mavijosja, deformimi dhe pamundësia për t’u mbështetur në këmbë ose për ta përdorur dorën. Nëse kocka shihet përmes lëkurës, nëse ka plagë të hapur, nëse gjymtyra është e deformuar, ose nëse pjesa poshtë dëmtimit bëhet e zbehtë, e ftohtë ose e mpirë, nevojitet ndihmë urgjente mjekësore. Dora ose këmba e dëmtuar nuk duhet drejtuar me forcë dhe as nuk duhet provuar “kthimi i kockës në vend”. Rregulli më i thjeshtë është ky: te dëmtimi i freskët, e ftohta mund të ndihmojë përkohësisht kundër dhimbjes; nxehtësia ka më shumë vend më vonë, kur shfaqen ngurtësia dhe tensioni. Në fund, nëse dyshohet për frakturë, më e rëndësishme se zgjedhja mes akullit dhe nxehtësisë është që dëmtimi të vlerësohet dhe trajtohet siç duhet.
Botuar fillimisht në Telegrafi
