Kanë kaluar pothuajse pesë vjet që kur talebanët vendosën ndalimin e vajzave mbi moshën 12-vjeçare që të shkojnë në shkollë. Gjatë kësaj periudhe, autoritetet kanë dhënë arsye të ndryshme për të shpjeguar pse ndalimi vazhdon, edhe pse efekti i tij është bërë gjithnjë e më i rëndë për jetët e qindra mijëra familjeve.
Vitet kanë kaluar njëra pas tjetrës, ndërsa vajza si Alia – emri i së cilës është ndryshuar për sigurinë e saj – janë rritur pa mundësinë e arsimimit që dëshironin dhe që u nevojitej për të ndërtuar të ardhmen. Përtej mësimit, mungesa e shkollës ka mbyllur rrugën drejt një karriere, duke i lënë shumë vajza me perspektiva gjithnjë e më të ngushta. Në këto kushte, vendimet që një ditë mund të ishin personale e arsimore janë zëvendësuar nga zgjedhje të imponuara nga rrethanat.
Edhe pse ndalimi është i njohur gjerësisht, për shumë vajza realiteti i tij përkthehet në vite të plota të humbura. “Rruga” drejt një karriere është bërë pothuajse e pamundur, ndërsa hendeku i mundësive u ngushtua gradualisht derisa, për miliona vajza në Afganistan, mbeti vetëm një opsion domethënës: martesa. Për shumë prej tyre, kjo nuk është vetëm një ngjarje familjare, por një mënyrë për të mbyllur një cikël të gjatë pritjeje që arsimimi të hapej përsëri.
Privimi nga shkolla e shtyn vajzën drejt martese
Alia, për të shmangur martesën që i ishte afruar, vendosi të largohej nga fshati i saj dhe të kërkonte ndihmë në qytetin e Kabulit. Ajo ka udhëtuar qindra kilometra në përpjekje për t’i shpëtuar një fatit që, siç tregon rrëfimi i saj, po i mbyllte horizonte që nuk i kishte përjetuar kurrë. Largimi nuk ishte thjesht një lëvizje gjeografike, por një përballje me rrezik dhe kufizime që shoqërojnë përditshmërinë për gratë.
Një element i rëndësishëm i udhëtimit të saj ishte mënyra se si ajo duhej të lëvizte. Vitin e kaluar, Alia u nis me taksi së bashku me kushërirën e saj femër. Të dyja udhëtonin të mbuluara nga koka te këmbët, ku vetëm sytë u dukeshin – një formë mbulimi që, sipas rregullave të imponuara, kërkohet në mjediset publike. Për këtë arsye, udhëtimi u kthye në një ngjarje “të jashtëzakonshme” jo vetëm për faktin se synonte të shmangte një martesë, por edhe për rrezikun që shoqëronte lëvizjen.
Afganistani, në këtë rast, përshkruhet si një vend ku kontrollet janë të shpeshta dhe ku në çdo moment mund të ndalohesh nga inspektorët e talebanëve që zbatojnë rregulla të rrepta. Ndër kufizimet e përshkruara në rrëfim është edhe ndalimi i udhëtimit të grave në distanca të caktuara. Kështu, çdo hap në rrugë kishte peshën e vet: rrezikun e ndalimit, pasojat e mundshme dhe frikën se një lëvizje që synon të shpëtojë mund të kthehet në problem më të madh.
Historia e Alias vendos në qendër një realitet që prek shumë vajza: kur arsimi bllokohet, zgjedhjet zhduken dhe zëvendësohen me një plan të vetëm. Ndalimi i shkollës për vajzat mbi 12 vjeç ka qenë një vendim që ka vazhduar pothuajse pesë vjet, pa sinjal për ndryshim, ndërsa ankthi për të ardhmen rritet çdo sezon e çdo vit. Për vajza të reja, koha që do të duhej të investohej te mësimi kalon drejt një destinacioni të paracaktuar, duke e bërë martesen zgjidhjen e vetme që u ka mbetur.
Botuar fillimisht në Koha.net