Afërdita, e njohur prej kohësh si perëndesha e dashurisë, nuk ka mbetur vetëm figurë mitologjike. Për më shumë se tre mijë vjet, emri i saj ka shërbyer si simbol i bukurisë, dashurisë dhe dëshirës njerëzore, por historia e saj është po aq e lidhur me debatet sa edhe me admirimin artistik. Ajo që nis si ide hyjnore për dashurinë dhe pjellorinë, gradualisht kthehet në një nga figurat më të debatueshme në historinë e artit, duke shkaktuar akuza për imoralitet dhe protesta kundër mënyrës si trupi i gruas paraqitet në vepra.
Ekspozita “Aphrodite: The Making of a Goddess” (Afërdita: Krijimi i një perëndeshe), e cila po mbahet në Muzeun Ashmolean të Oksfordit, kthehet pikërisht te ky hark i gjatë ndryshimesh. Tekstet dhe veprat që lidhen me Afërditën tregojnë se si një figurë që në fillim përfaqësonte dashurinë, pjellorinë dhe fuqinë krijuese të natyrës u shndërrua, me kalimin e kohës, në një imazh të lidhur gjithnjë e më shumë me seksualitetin femëror. Kjo, sipas qasjes së ekspozitës, ka ndikuar në mënyrën se si shoqëritë të ndryshme e kanë parë trupin e gruas.
Sipas mitologjisë greke, Afërdita lindi nga shkuma e detit dhe mbërriti në brigjet e Qipros. Legjenda thotë se, kur ajo erdhi, toka nisi të lulëzonte nën hapat e saj. Por rrëfimi mitologjik nuk mjafton për të shpjeguar të gjithë historinë: studiuesit i kërkojnë rrënjët e kultit të Afërditës në Qipron e lashtë, rreth vitit 1200 para erës sonë. Në këtë formim thuhet të ketë pasur ndikime edhe nga hyjni më të hershme të Lindjes së Mesme, si Ishtari dhe Astarta.
Afërdita u shndërrua nga dashuri hyjnore në simbol seksual: 3 mijë vjet polemika
Në atë periudhë të hershme, Afërdita nuk lidhej vetëm me bukurinë dhe dashurinë romantike. Figura e saj lidhej edhe me pjellorinë, riprodhimin, natyrën, madje edhe me luftën. Një nga emërtimet që përmendet në këtë kontekst është “Pandemos”, që nënkuptonte perëndeshën e të gjithë njerëzve. Ideja e saj si forcë që prek të gjithë njerëzit mbetet e rëndësishme, sepse dashuria dhe pjelloria trajtohen si përvoja universale, që prekin çdo shoqëri pa marrë parasysh kulturën apo pozicionin shoqëror.
Një nga kthesat më të mëdha në historinë e paraqitjes së Afërditës vjen rreth vitit 350 para erës sonë. Në këtë kohë, skulptori grek Praksiteli krijon atë që njihet si “Afërdita e Knidosit”. Veprat e kësaj periudhe konsiderohen ndër paraqitjet e para monumentale ku trupi i zhveshur femëror shfaqet në skulpturën greke. Deri atëherë, lakuriqësia në artin grek ishte e lidhur kryesisht me figurat mashkullore—sidomos atletët dhe heronjtë—ndërsa paraqitja e trupit femëror vendoset në një mënyrë tjetër.
Sipas përshkrimeve të lidhura me këtë vepër, Afërdita e Praksitelit paraqitet në një çast intim: ajo duket sikur është zënë në befasi gjatë larjes. Njëra dorë përpiqet të mbulojë trupin, duke krijuar përshtypjen e ndrojtjes dhe cenueshmërisë. Më vonë, kjo mënyrë paraqitjeje njihet si “Venus Pudica” (ose “Venera modeste”). Interpretimi i dhënë në trajtesën e ekspozitës thekson se kombinimi i lakuriqësisë, ndrojtjes dhe mundësisë së vështrimit nga kënde të ndryshme e ndryshoi raportin ndërmjet veprës artistike dhe shikuesit: trupi femëror nuk shihej vetëm si simbol i bukurisë hyjnore, por edhe si objekt i dëshirës së atij që e vëzhgon.
Edhe pse origjinali i skulpturës së Praksitelit nuk ka mbijetuar, ndikimi i saj ruhet në shumë kopje romake, ndër të cilat përmendet “Venera Kapitoline”. Më pas, Afërdita vazhdon të ndikojë edhe gjatë Rilindjes Evropiane, kur artistët u rikthehen skulpturave klasike greke dhe romake. Figurën e saj e përdorin piktorë si Sandro Botticelli, Tiziani dhe Rafael Sanzio, duke e lidhur me idealet e bukurisë dhe të trupit njerëzor.
Por admirimi nuk ka qenë i njëtrajtshëm. Në vitin 1880, shkrimtari amerikan Mark Twain reagoi ashpër ndaj pikturës “Venera e Urbinos”, realizuar në vitin 1534 nga Tiziani, duke e konsideruar atë jashtëzakonisht të pahijshme. Vitet më pas sjellin episode të tjera të reagimit publik: në vitin 1914, aktivistja britanike për të drejtën e votës së grave, Mary Richardson, sulmoi me një mjet prerës pikturën “Venera Rokeby” të Diego Velázquezit, e ekspozuar në Galerinë Kombëtare të Londrës. Këto ngjarje tregojnë se si, edhe në epoka të ndryshme, figura e Afërditës ka vazhduar të ndezë polemika, duke e bërë trupin femëror një temë që shoqëritë e lexojnë në mënyra të ndryshme.
Botuar fillimisht në Bota Sot
