“Still Running” (Ende në vrap) nuk është vetëm një titull i një ekspozite, por një mënyrë për të lexuar artin e Xhevdet Xhafës. Kjo retrospektivë, e cila është vendosur në Galerinë Kombëtare të Kosovës, vjen si një përmbledhje me shumë shtresa të filozofisë së artistit, ku tensioni nuk është detaj anësor, por thelbi i asaj që përçon nga punët e tij. Në këtë formë, “ende në vrap” shndërrohet në matricë të krijimtarisë së tij, duke e mbajtur veprën të lidhur me dinjitetin dhe me energjinë që nuk mbaron.
Ekspozita hapet me një historik që daton në një moment krejt të pazakontë, në tetorin e vitit 2002. Në atë kohë, në qendër të kryeqytetit, në platonin e atëhershëm të KEK-ut, ndodhi një skenë që u pa si shfaqje e fortë simbolike: në rrugë i është futur flaka një tabuti. Tabuti ishte i mbushur me rroba, ndërsa mbi një kryqëzim qilimash shkruhej fjala “Autobiografi”. Ngjarja nuk u mbyll me kaq, por u shoqërua edhe me një filmim të asaj që ndodhi në momentet pasuese.
Në video, e cila sot ka hyrë në rrëfimin e ekspozitës retrospektive, shfaqet Xhevdet Xhafa teksa, veç në brekë, ia kishte vënë flakën rrobave dhe tabutit. Pas pak minutash nga aksioni, ai ia kishte mësyrë vrapit drejt banesës së tij. Pikërisht ajo video, e titulluar “Performancë”, është vendosur tashmë në hyrje të Galerisë Kombëtare të Kosovës, duke e futur vizitorin menjëherë në një univers ku veprimi fizik, simbolika dhe mesazhi bashkohen pa ndarje.
“Still Running” mban brenda vetes një kuptim të shumëfishtë dhe në të njëjtën kohë e bën të qartë se arti i Xhevdet Xhafës nuk është thjesht përshkrim i një gjendjeje. Është një filozofi, një mënyrë për t’i dhënë formë përballjes me tensionin dhe për ta kthyer atë në energji krijuese. Për këtë arsye, zjarri që shfaqet në veprat e tij është më shumë se një efekt vizual: ai ka një emërues të përbashkët, zjarrin për dinjitet, që përsëritet si ide nëpër kohë dhe i jep koherencë gjithë rrëfimit artistik.
“Still Running” tregon pse tensioni është zemra e artit të Xhevdet Xhafës
Për shumëkënd, ekspozita retrospektive është një nga ngjarjet më të rëndësishme të disa dekadave për sa i përket formatit rikthyes dhe përmbledhës. Në këtë kuptim, punët e Xhevdet Xhafës paraqiten si një ndërtim i gjatë krijues, i cili e ruan identitetin edhe kur ndryshojnë formatet, teknikat dhe mënyrat e prezantimit. Akademik Xhafa njihet si modernisti pionier në stilin e tij në këto anë, dhe retrospektiva e vendos këtë fakt në qendër duke e shfaqur si një rrugëtim që ka bërë histori në artin lokal.
Në ekspozitë, zjarri “ka pushtuar” Galerinë, siç përshkruhet në tekstin shoqërues të rrëfimit për këtë instalim. Ky nuk është thjesht një metaforë e përgjithshme: ai lidhet me intensitetin e veprave dhe me mënyrën se si arti i Xhafës e përdor simbolin për ta shtyrë shikuesin të mendojë më thellë. Për më tepër, një pjesë e madhe e punimeve që mbajnë titullin “Autobiografi” vijnë me dimensione të mëdha dhe me teknikë të kombinuar, duke e dëshmuar se artisti nuk mjaftohet me një formë të vetme shprehjeje, por kërkon ta zgjerojë gjuhën e tij përmes materialeve dhe qasjeve të ndryshme.
Edhe pse “ende në vrap” i përket një ideje që nuk mbyllet, Xhevdet Xhafa e kishte lënë shenjën e tij shumë kohë më parë në skenën artistike të vendit. Ky status i pararendësit të modernizmit në këto anë përmendet si pjesë e arsyes pse retrospektiva ka një peshë të veçantë: nuk bëhet fjalë vetëm për rikthim të veprave, por për një përforcim të asaj që ai ka sjellë që herët në art. Kështu, edhe sot, “ende në vrap” mbetet i lidhur me ritmin e tij të pandalshëm krijues dhe me tensionin që e çon artin përpara.
Botuar fillimisht në Koha.net
