Telefonat inteligjentë dhe orët me GPS u kanë sjellë qetësi shumë prindërve, sidomos kur fëmijët fillojnë të shkojnë vetëm në shkollë ose të takohen me shokët. Funksionet e gjurmimit të vendndodhjes i lejojnë të rriturit të dinë ku ndodhen ata në çdo moment, duke e kthyer kontrollin teknologjik në një praktikë gjithnjë e më të zakonshme.
Por përdorimi i vazhdueshëm i këtyre pajisjeve nuk është pa rrezik. Psikologët theksojnë se mbikëqyrja pa marrëveshje të qartë mund të ndikojë te marrëdhënia mes prindit dhe fëmijës, duke krijuar ndjesinë e kontrollit dhe duke cenuar besimin. Për këtë arsye, çështja kryesore nuk është vetëm “a funksionon” teknologjia, por “si përdoret” dhe si shpjegohet brenda familjes.
Sipas të dhënave të cituara nga revista amerikane Parents, 86 për qind e prindërve të përfshirë në një anketim deklarojnë se e ndjekin vendndodhjen e fëmijëve, ndërsa 71 për qind e bëjnë këtë shpesh. Ky fakt tregon se teknologjia ka hyrë thellë në mënyrën si prindërit menaxhojnë sigurinë, por, njëkohësisht, e shton edhe nevojën për të gjetur ekuilibrin e duhur midis sigurisë, privatësisë dhe pavarësisë.
Si të ruhet ekuilibri: siguri pa shkelur besimin
Psikologia për fëmijë, dr. Rupa Robbins, themeluese e organizatës Tech Positive Parenting, shpjegon se pajisjet e gjurmimit mund të jenë të dobishme si për prindërit, ashtu edhe për fëmijët. Sipas saj, prindërit ndihen më të qetë, ndërsa fëmijët mund të fitojnë më shumë liri për të lëvizur në mënyrë të pavarur. Edhe terapisti familjar, dr. David Simonsen, vëren se teknologjia mund të shmangë shqetësimet e panevojshme dhe të lehtësojë situatat qëndrore që ndodhin kur fëmija nuk kthehet në kohë.
Ai përmend një shembull konkret: një nënë arriti ta gjente djalin adoleshent te një mik, pasi ai nuk ishte kthyer në shtëpi në kohën e caktuar. Në vend të panikut, situata u mbyll me një bisedë për komunikimin dhe përgjegjësinë. Ky rast tregon se gjurmimi mund të shërbejë si instrument për të sqaruar situata, por jo si zëvendësim i bisedës dhe udhëzimit prindëror.
Në këtë kontekst, ekspertët nënvizojnë edhe një pikë tjetër: jo të gjitha pajisjet janë të njëjta dhe jo të gjitha janë dizajnuar për ndjekje të vazhdueshme të fëmijëve. Për shembull, AirTag është krijuar kryesisht për gjetjen e sendeve personale, si çelësat apo çantat, dhe jo për monitorim të vazhdueshëm. Vendndodhja e tij përditësohet sipas pajisjeve të afërta të rrjetit Apple, prandaj informacioni nuk është gjithmonë i menjëhershëm apo aktual. Po kështu, edhe telefonat dhe orët inteligjente me GPS dhe lidhje të përshtatshme mund të jenë alternativa më funksionale, por as ato nuk garantojnë saktësi të pandërprerë.
Psikologët theksojnë se gjurmimi nuk duhet të zëvendësojë edukimin për sigurinë. Fëmijët duhet të mësojnë si të reagojnë ndaj personave të panjohur, kujt t’i drejtohen për ndihmë dhe çfarë të bëjnë kur humbasin orientimin. Po ashtu, duhet të dinë si të respektojnë marrëveshjet familjare dhe si të komunikojnë kur ndryshojnë planet. Për fëmijët e vegjël, asnjë pajisje gjurmimi nuk mund të zëvendësojë mbikëqyrjen e një të rrituri përgjegjës.
Ndërkaq, problemet nisin sidomos kur prindërit aktivizojnë gjurmimin pa dijeninë e fëmijës. Nëse fëmija e zbulon që po ndiqet fshehurazi, ai mund ta përjetojë si mungesë besimi dhe shkelje të privatësisë. Sipas dr. Robbins, ndjenja e mbikëqyrjes së vazhdueshme mund ta bëjë fëmijën më pak të gatshëm t’u tregojë prindërve vështirësitë që po përjeton. Prandaj, para se të vendoset teknologjia, prindërit këshillohen të pyesin veten nëse ekziston një shqetësim konkret për sigurinë apo nëse vendimi po drejtohet kryesisht nga ankthi i tyre.
Për ta shpjeguar nevojën, psikologët këshillojnë që pajisja të paraqitet si mundësi për më shumë pavarësi, jo si ndëshkim apo shprehje mosbesimi. Në vend që t’i thuhet fëmijës se “nuk i besoni”, ideja është të shpjegohet se familja po mësohet me faktin që ai po lëviz gjithnjë e më shumë pa shoqërimin e prindit. Është e rëndësishme edhe ta përfshini fëmijën në vendimmarrje: prindërit mund ta pyesin në cilat situata do të ndihej rehat me ndarjen e vendndodhjes dhe cilat kufizime do t’i konsideronte të drejta. Disa familje e ndajnë vendndodhjen në të dyja drejtimet, që fëmijët të shohin edhe ku ndodhen prindërit, ndërsa të tjera e aktivizojnë vetëm gjatë rrugës për në shkollë ose në udhëtime.
Së fundi, ekspertët vënë theksin te marrëveshja që duhet të ndryshojë me rritjen e fëmijës. Sipas psikologëve të cituar nga Parents, është e dobishme që familja të caktojë një periudhë prove dhe më pas të bisedojë për përvojën. Pas një jave ose një muaji, prindërit dhe fëmijët mund të vlerësojnë nëse gjurmimi është ende i nevojshëm dhe nëse marrëveshja duhet ndryshuar. Me rritjen e fëmijës, duhet të rritet edhe hapësira për pavarësi dhe përgjegjësi personale: qëllimi nuk është që prindërit ta dinë çdo çast ku ndodhet fëmija, por ta ndihmojnë atë të mësojë të jetë i sigurt edhe kur ata nuk janë pranë. Në fund, ndërsa teknologjia mund ta tregojë vendndodhjen, besimi ndërtohet përmes komunikimit.
Botuar fillimisht në Telegrafi