Drejtori i Institutit “Octopus”, Arben Fetoshi, ka vlerësuar se humbja e Aleksandar Vuçiqit dhe Ivica Daçiqit në politikën serbe shënon një fund simbolik të epokës së Sllobodan Millosheviqit. Megjithatë, Fetoshi ka ngritur dilemat nëse kjo ndryshim qeverisjeje do të shoqërohet domosdoshmërisht me një ndryshim real të kursit politik të Serbisë, apo nëse gjithçka do të vijë e rifreskuar vetëm në formë.
Në një reagim të titulluar “Serbia e studentëve”, Fetoshi shtron pikëpyetje mbi atë që ai e sheh si rrezik të vazhdimësisë së politikave të mëparshme, edhe pse ato do të shfaqen nën një “ambalazh” të ri evropian. Ai ngre dyshime se qëndrimet e rretheve të quajtura “studentë” për Rusinë dhe Memorandumin e Kragujevcit mund të sinjalizojnë se linjat bazë të politikave nuk do të ndryshojnë aq shpejt sa pritet.
Sipas Fetoshit, orientimi i ri i Serbisë nuk duhet gjykuar vetëm nga retorika, por do të testohet përmes hapave konkretë. Ai përmend disa prej këtyre pikave, ku ngjarjet dhe përgjegjësitë e së kaluarës dalin si elementë kyç të verifikimit të vullnetit politik. Në këtë kuadër, arrestimi i Milan Radoiçiqit shfaqet si një provë e rëndësishme për drejtësinë dhe përpjekjen për t’u shkëputur nga praktikat e mëhershme.
Fetoshi e lidh këtë test edhe me përgjegjësinë për sulmin terrorist në Banjskë. Për të, mënyra se si institucionet serbe do ta trajtojnë atë ngjarje dhe sa seriozisht do të kërkohet përgjegjësi, do të tregojë nëse vendi do të vazhdojë me qasjen e deritanishme apo do të ndërmarrë një kurs të ri. Në logjikën e tij, këto çështje nuk janë thjesht aktivitete juridike, por sinjale politike që prekin drejtpërdrejt marrëdhëniet me Kosovën dhe stabilitetin rajonal.
Ndërkohë, ai thekson se një tjetër element i testit lidhet me braktisjen e strategjisë destabilizuese ndaj Kosovës. Në të njëjtën kohë, Fetoshi përmend edhe qasjen ndaj dialogut për normalizim, ku sipas tij duhet të ketë lëvizje drejt marrëveshjeve dhe jo vetëm deklarata. Po ashtu, ai vë në fokus nevojën për shkëputje nga ndikimi rus dhe kinez, si dhe ballafaqimin me atë që e quan trashëgiminë kriminale të viteve ’90.
Testi i Serbisë: Radoiçiqi, Banjska dhe kushtëzimi me Evropën
Në vlerësimin e Fetoshit, skenari i ri në Serbi do të krijojë edhe një sfidë të re gjeopolitike në Ballkan për Bashkimin Evropian. Ai flet për rrezikun e një “Serbie revizioniste” që mund të shërbejë si “armë” në duart e Rusisë në rajon. Në këtë mënyrë, BE-ja do të duhej të përballej me dilema jo vetëm për raportet me Serbinë, por edhe për mënyrën si të menaxhojë ndikimet e jashtme që e ndryshojnë terrenin politik në Ballkan.
Fetoshi argumenton se Brukseli duhet ta kushtëzojë “evropianizimin” e Serbisë me qëndrimin e saj ndaj Kosovës dhe me vendosjen e sanksioneve ndaj Moskës. Sipas tij, nëse Serbia synon të ecë përpara drejt standardeve evropiane, atëherë duhet të mbajë edhe përgjegjësi konkrete në lidhje me çështjet që prekin sovranitetin, sigurinë dhe normalizimin. Në këtë kuadër, testet e përmendura prej tij—arrestimet, trajtimi i sulmeve dhe ndryshimet në qasje—shihen si pjesë e një zinxhiri kushtëzues që vendos BE-ja për të verifikuar drejtimin e vërtetë politik.
Botuar fillimisht në Telegrafi
