Filmi i gjatë artistik “Hana” i regjisorit Ujkan Hysaj vjen në ekran si një rrëfim i përbërë prej disa shtresash brenda një historie të vetme. Në qendër qëndron personazhi i Hanës, por i pranishëm është edhe një figurë tjetër, Sara, që e plotëson dimensionin emocional të filmit. “Hana” u dha me premierë në PriFest, ku u vu në pah një qasje që e trajton artin jo si zbukurim, por si rrugë për të thënë të vërtetën dhe për të kërkuar drejtësi.
Personazhet Hana dhe Sara janë i njëjti person në dy forma të ndryshme të përjetimit. Hana është ajo që flet nga brenda: një e mbijetuar e dhunës seksuale gjatë luftës së fundit në Kosovë. Ajo mbart një zë të brendshëm që kërkon të dalë në dritë, ndërsa Sara shfaqet si përpjekja për ta shmangur atë realitet. Kështu, filmi ndërton një konflikt të brendshëm, ku njëra pjesë e personazhit përballet drejtpërdrejt me traumën, ndërsa tjetra përpiqet të largohet prej saj.
Në film ndihet qartë përkushtimi për të treguar se përballja me plagët nuk është vetëm një ide, por një proces konkret që shpaloset hap pas hapi. Shpesh thuhet se arti përdoret si terapi, ose si një mënyrë për të ndërmjetësuar në përballjen me traumat që ka pësuar një person apo një grup njerëzish. “Hana” e sjell këtë temë drejt e në ekran, duke u marrë me pyetjet që vijnë pas teorive: si realizohet ky proces, çfarë ndodh gjatë rrugës dhe si përballohet trauma në praktikë.
Ujkan Hysaj e mbështet filmin te maksima “Duhet ta themi të vërtetën ashtu siç është”, duke e bërë atë thelbësore për ndërtimin e narrativës së tij. Filmi e përdor artin si hapësirë për të folur, jo për ta anashkaluar të shkuarën. Në këtë kuptim, rrëfimi nuk kufizohet te shfaqja e dhimbjes, por synon të hapë një rrugë për dalje nga traumat, duke e lidhur përjetimin personal me një kërkesë për drejtësi për viktimat.
Art si terapi: “Hana” e kthen të vërtetën në rrëfim
Edhe pse tema është e rëndë, filmi nuk e trajton në mënyrë sensacionaliste. Personazhi kryesor, Hana, luhet nga Sheqerie Buçaj, e cila mban peshën e zërit që vjen nga brenda. Ndërsa figura e Sarës funksionon si kundërpeshë: ajo që përpiqet ta shmangë atë që ka ndodhur. Kjo dyzësi e të njëjtit personazh e kthen narrativën në një hulumtim të mënyrës sesi trauma mund të jetojë brenda një individi, duke u shfaqur në forma të ndryshme të reagimit.
Regjisori duket se ka synuar të pasqyrojë një realitet të rëndë dhe të tregojë se arti mund të shndërrohet në një mekanizëm për përballje. Nëpërmjet produksionit të filmit, “Hana” sjell edhe idenë se viktimat meritojnë të shihen dhe të dëgjohen, duke u dhënë atyre një lloj drejtësie përmes tregimit. Premierën në PriFest, filmi e shoqëroi me një mesazh të qartë: të thuhet e vërteta ashtu si është, edhe kur kjo kërkon guxim për t’u ballafaquar me atë që është e vështirë.
“Hana” përmban brenda vetes disa filma, siç sugjerohet edhe nga struktura e personazheve. Ajo që nis si rrëfim për Hanën, kthehet edhe në një reflektim mbi Sarën; ndërsa dialogu i brendshëm mes shmangies dhe përballjes e mban publikun afër emocioneve dhe procesit. Në fund, filmi mbetet një përpjekje artistike për të adresuar traumën e dhunës seksuale gjatë luftës së fundit në Kosovë, për ta bërë të dëgjueshme dhe të prekshme atë që zakonisht mbetet e heshtur.
Botuar fillimisht në Koha.net
