Çarshia e Madhe e Gjakovës, dikur një nga qendrat kryesore të zejtarisë në Dukagjin, sot po përballet me shuarjen graduale të shumë zejeve tradicionale. Në kohën kur qindra mjeshtër punonin dhe prodhonin me dorë, çarshia ishte një pikë kyçe e ekonomisë lokale. Mirëpo, me kalimin e viteve, një pjesë e dyqaneve që dikur shisnin produkte të punuara nga zejtarët janë mbyllur ose janë shndërruar në ambiente të tjera.
Sot, shumë prej hapësirave që dikur kishin funksionin e tyre të qartë në tregtinë artizanale, tashmë përdoren si lokale, ndërsa një pjesë e tyre janë transformuar edhe në kafiteri. Ky ndryshim ka bërë që numri i zejtarëve aktivë të mbetet i vogël, duke e vështirësuar ruajtjen e zanateve që janë trashëguar nga brezi në brez. Autoritetet lokale dhe institucionet përkatëse thonë se po hartohet një plan për konservimin dhe zhvillimin ekonomik të çarshisë.
Në mesin e zejtarëve që po përpiqen ta mbajnë gjallë traditën, është edhe Ruzhdi Qarri. Ai vazhdon të merret me punimin tradicional të djepave, një zanat që kërkon aftësi dhe kohë. Qarri tregon se përballja e tij me vështirësitë financiare dhe rënien e kërkesës është e vazhdueshme, por nuk e ka ndërprerë aktivitetin. Sipas tij, ai arriti ta mbajë dyqanin hapur prej muajit në muaj, edhe pse kërkesa për djepat mbetet shumë e vogël.
“Me zor ia dalim prej muajit në muaj. Unë vazhdoj të punoj djepa, por kërkesa është shumë e vogël. Për ta mbajtur hapur dyqanin, kam nisur të punoj edhe disa produkte moderne prej druri. Ato po kërkohen, sidomos tash që janë hapur edhe kafiteri tradicionale, dhe kështu po arrijmë të mbijetojmë”, shpjegon Ruzhdi Qarri, zejtar në Çarshinë e Gjakovës. Ai thekson se, për të mbijetuar, ka shtuar edhe produkte të tjera, të përshtatura me kërkesat aktuale, duke ruajtur një pjesë të punës me materiale druri.
Me të njëjtat sfida përballet edhe zeja e saraçit. Në Çarshinë e Madhe të Gjakovës, ky zanat vazhdon të funksionojë, por kërkesat për blerjen e pajisjeve dhe veshjeve për kuaj nuk vijnë aq shumë nga vendasit sa nga turistët. Kjo tregon se disa prej zejeve tradicionale sot varen kryesisht nga fluksi i vizitorëve dhe nga interesi i përkohshëm i tregut, çka e vështirëson planifikimin afatgjatë për mjeshtër.
Plani për konservim dhe zhvillim synon të shpëtojë çarshinë
Ndërkohë, zëvendësministrja në detyrë e Kulturës, Nora Arapi, thotë se është duke u punuar për një plan të posaçëm. Ajo bën të ditur se një ekip ekspertësh të trashëgimisë kulturore është duke hartuar dokumentin për konservimin dhe menaxhimin e Çarshisë së Gjakovës. Sipas Arapit, ideja nuk është vetëm investimi në infrastrukturë, por një qasje më e gjerë për ruajtjen dhe zhvillimin e çarshisë, duke i bashkuar dy objektiva: ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe zhvillimin ekonomik të shoqërisë.
Shuarjen e zejeve që dikur e identifikonin Çarshinë e Madhe të Gjakovës e dëshmojnë edhe dyqanet e mbyllura. Në shumë raste, madje, mungon edhe interesimi për marrjen e hapësirave me qira, çka e bën edhe më të vështirë rikthimin e aktivitetit të dikurshëm të tregtisë artizanale. Çarshia e Gjakovës daton që nga shekulli XV, ndërsa zejtaria në të arriti kulmin e zhvillimit në fund të shekullit XVII. Sot, ruajtja e pak zejeve të mbetura dhe rikthimi i funksionit tradicional të kësaj çarshie konsiderohen si ndër sfidat kryesore për të ardhmen e saj, ndërsa institucionet punojnë për orientime që synojnë ta kthejnë çarshinë në një hapësirë ku trashëgimia dhe ekonomia ecin së bashku.
Botuar fillimisht në Telegrafi
