Ka një ritual që përsëritet sa herë që një film i rëndësishëm më fut në botën e tij. Zakonisht, pasi dal nga Cineplexx Albania dhe i drejtohem parkingut të Teg-ut, mendoj shkurt çfarë më pëlqeu dhe e shkruaj me dy rreshta. Pastaj e hedh menjëherë në Story; pas 24 orësh gjithçka zhduket dhe kalojmë te tjetra. Kjo mënyrë e shpejtë e të fiksuarit të përshtypjeve ka qenë gjithmonë “instinkti” im, një lloj reflektimi të menjëhershëm.
Por kur vjen puna te “Odisea” e Nolanit, nuk mjaftoi as ky ritëm i zakonshëm. E pashë te Cineplexx Kosovo në IMAX digital, të premten e 17 korrikut. Thashë atë çka m’u dukja e vlefshme, e postova dhe kaq. Megjithatë, këtë herë po rikthehem me një shkrim më të gjatë, pikërisht sepse nuk dua që përshtypjet e mia të humbin sërish pas një dite. E kam parasysh edhe një tendencë që kam vënë re në ditët e fundit: njerëz që, kur flasin për filmat e mëdhenj, fokusohen fort te ajo që quhet “besnikëri” ndaj burimit, por lënë pas dore pjesën më njerëzore të tregimit.
Gjatë kësaj periudhe kam parë debate ku shfaqen lloj-lloj intelektualësh, shkrimtarësh, studiuesish dhe përkthyesish, shqiptarë e të huaj. Ata ankohen se Nolani nuk ka sjellë një përshtatje besnike të Odisesë, duke u mbështetur kryesisht te historia dhe te materiali burimor. Në këto diskutime flitet shumë për ngjarjet, për elementet që lidhen me tekstin origjinal dhe për mënyrën se si (sipas tyre) duhej të ishte strukturuar përralla.
Por ndërsa theksi vihet mbi çështjen e rishkruar “si në libër”, shpesh anashkalohet një dimension tjetër: ai njerëzor dhe psikologjik i filmit. “Odisea” nuk është vetëm një ushtrim krahasimi mes faqeve të një vepre dhe skenave të një adaptimi. Është edhe një udhëtim i ndërtuar për të prekur brenda shikuesit, për të ndërtuar tension, për të vendosur ritme dhe për të përcjellë gjendje mendore. Dhe pikërisht këtu lind një pyetje që, sipas meje, meriton të shtrohet.
Sa i rëndësishëm është “besnikëria” kur filmi kërkon të flasë me psikologjinë e njeriut?
Ndërsa diskutimet për historinë burimore po bëhen më të zhurmshme, unë mendoj se ia vlen të ndalet te ajo që filmi po përpiqet të japë si përvojë. Kur një regjisor punon me një material që ka peshë kulturore, nuk është gjithmonë e thjeshtë të ruash njësoj gjithçka. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se teksti shpërfillet. Përkundrazi, mund të kuptosh se filmi po e trajton Odisenë si një frymëzim, jo si një manual i rreptë skenash.
Në rastin konkret, fakti që e pashë në IMAX digital te Cineplexx Kosovo, të premten e 17 korrikut, e bën përvojën edhe më të prekshme. Hapësira e ekranit dhe mënyra si imazhet shtrihen para shikuesit ndikojnë te mënyra si e “ndjen” rrëfimin. Në vend që të numërosh saktësi për saktësi elementet, të shtyn të ndjekësh më shumë gjendjen, të kuptosh se si personazhet lëvizin mes dilemes, frikës dhe vendimeve. Pikërisht ky aspekt shpesh del në plan të dytë kur debati bëhet vetëm rreth materialit origjinal.
Prandaj, pyetja që mbetet pas shikimit nuk është thjesht nëse përshtatja përputhet me versionin klasik të Odisesë. Është më shumë: çfarë synon të arrijë filmi dhe si e arrin atë te njeriu që e shikon, jo te studiuesi që kontrollon çdo detaj. Nëse dimensioni psikologjik dhe njerëzor trajtohet me seriozitet, atëherë filmi mund të ketë një vlerë që shkon përtej “besnikërisë” lineare. E kjo është arsyeja pse po e hedh këtë shkrim më gjatë: që reflektimi të mos zhduket pas 24 orësh, por të mbetet si një hapje diskutimi për atë që vlen të diskutohet vërtet.
Botuar fillimisht në Albeu
