Dy fjalë që s’duken se lidhen, por në bisedat e fundit po kthehen në një rrokopujë të vetme: “Salihu nga Peshteri” dhe “Odiseu”. Rrjedha nisi nga një kujtim i hershëm, kur si fëmijë filmat i kisha njësoj si tregime që s’të linin rehat. Kur filmi më linte mbresë, i kthehesha me hare në shtëpi për t’ia treguar mamit. Flisja me pasion e me gjallëri, sikur mami të ishte auditori më i rëndësishëm i botës. Kur ajo lodhej ose kishte punë të tjera, unë e kuptoja—por dëshira për ta vazhduar bisedën s’pushonte.
“Veç te ti”, thoshte mami im dikur, dhe kështu e kuptova sa e lehtë është të biesh në të njëjtin ritëm kur e kthen për një natë brenda shtëpisë atë që të ka kapur ekrani. Edhe tani, këto ditë, mu duk sikur jam përsëri ai fëmija që s’i ndante dot fjalët: kam ndier se mesazhet që po më vijnë janë si një vazhdimësi e pandërprerë. Gjithçka nisi me premirën e filmit “Odiseu” të Christopher Nolanit dhe pastaj, sikur të ishte një zakon i pashkruar, mesazhet u kthyen në një seri të njëjtë: s’po reshtin.
Në këto mesazhe nuk flitet thjesht “a u pëlqeu” apo “a s’u pëlqeu”. Përkundrazi, biseda ka një drejtim të qartë: kamera, skenat epike, mënyra si janë ndërtuar momentet kryesore dhe, po ashtu, aktrimi i aktorëve. Njerëzve u intereson edhe si janë bërë përputhjet apo shpërputhjet me “origjinalin”, siç e quajnë, duke e lidhur filmin e ri me kujtesën që kanë. Ka nga ata që e diskutojnë edhe në fund të bisedës për “mesazhet e fshehta politike” që shohin brenda narracionit.
Një pjesë e mesazheve lidhet edhe me muzikën. Disa më shkruajnë për muzikën polifonike të Jugut të Shqipërisë që është përdorur në film, një detaj që, për rrjedhojë, i çon ata te historia dhe kontributi i mjeshtrit Vaso Tole. Për të tjerët, kjo është thjesht ngjyrë zanore që e mban filmin më afër traditës; për të tjerët tjetër, është një mënyrë për të kuptuar qëllimin e regjisorit përtej asaj që shfaqet në skenë.
Si e lexojnë njerëzit “Odiseun”: kamera, skena dhe mesazhe
Filmi “Odiseu” zgjat afro tri orë. Por për mua, ajo që zgjat nuk është vetëm kohëzgjatja në ekran—është diskutimi që nis sapo filmi mbyllet. Sa ditë (e net, tybe) mesazhet s’po ndalen. Sa herë që përpiqem të mos përgjigjem, po prapë vjen një verdikt i ri: dikush pyet për një sekuencë konkrete, dikush rikthehet te kamera, dikush tjetër e vë theksin te aktrimi dhe te harmonizimi mes skenave. Në disa raste, biseda përfshin edhe interpretimet e tyre për çështje më të mëdha, përfshirë leximin politik që shohin në filmin e Christopher Nolanit.
Shkrimi im i mëhershëm “Gjuha e filmit” e ka hapur këtë mënyrë të të lexuarit, por tani në thelb po ndodh diçka e ndryshme: unë nuk jam kritik i filmit. Ajo që më intereson është si e “thotë” filmi gjuhën e vet—si i organizon imazhet, si ndërton ritmin dhe si krijon kuptim përmes mënyrës se si të udhëheq. Edhe kur thuhet se libri është libër për gjuhësinë dhe jo “për filmin”, kjo nuk e pengon që filmi të shërbejë si material për të kuptuar një mekanizëm: shenjë, stil, strukturë dhe mënyrë komunikimi. Në fund, çështja është që biseda rrotullohet rreth mënyrës si funksionon filmi si gjuhë.
Ndonëse mund të tregoj vetëm si një linguist e sheh filmin, s’po mundem t’i shpëtoj dot realitetit që po krijohet rreth tij: komuniteti i shikuesve po e mban gjallë diskutimin. Ka nga ata që e lidhin me përvoja personale në kinema, me nostalgjinë, me kujtimet e mënyrës si i janë futur botës së tregimit kur kanë qenë më të vegjël. Ndërsa të tjerët e marrin si shenjë të një filmi që fton të flasësh gjatë—që ta bëjnë të pamundur ta mbyllësh bisedën me një fjali të vetme. Në këtë mes, “Salihu nga Peshteri” dhe “Odiseu nga Itaka” duket se veprojnë si dy faqe të së njëjtës bisedë: njëra si kujtesë, tjetra si udhëtim—dhe të dyja bashkë si arsye për të bërë “pak llaf” për atë çka po ndodh me filmin.
Botuar fillimisht në Koha.net
