Çmimet e naftës në Kosovë vijojnë të rriten, edhe pse në tregjet ndërkombëtare ka rënie të dukshme. Në ditët e fundit, ndërkohë që në bursa ndërkombëtare çmimi i naftës ra me rreth 9% në vetëm dy ditë, në Kosovë u raportua rritje e pandërprerë e çmimit të derivateve.
Gjatë seancës kur çmimi në bursë shënoi rënie, duke zbritur nga 98 në 89 dollarë për fuqi, në pompat e Kosovës çmimi për litër u rrit sërish. Të martën, litri i naftës u shit me 1.74 euro, duke e thelluar diferencën mes asaj që ndodh në bursë dhe asaj që qytetarët shohin në tregun vendas.
Në këtë situatë, njohësi i tregut të naftës, Jakup Gashi, e cilësoi mospërputhjen e çmimeve si abuzim. Ai theksoi se kur ka rënie në bursat ndërkombëtare, qytetarët dhe institucionet do të duhej të kishin një pasqyrim të drejtpërdrejtë në çmimet finale, ndërsa sipas tij po ndodh e kundërta. Gashi kërkoi që institucionet të ndërmarrin veprime, duke argumentuar se vendimet e marra po mbrojnë importuesit e naftës në vend të qytetarëve.
Gashi tha se nëse ka lirim në tregje, por në të njëjtën periudhë në Kosovë çmimet rriten, atëherë kemi të bëjmë me abuzim. Sipas tij, Ministria e Industrisë, Tregtisë, Ndërmarrësisë dhe Inovacionit duhet t’i japë përparësi mbrojtjes së qytetarëve të Kosovës, që të mos përballen me ngritje të tilla edhe kur në tregjet ndërkombëtare shënohet rënie.
Çmimi tavan në Kosovë lidhet me mesataren e 10 milionë litrave të doganuara
Ministria, nga ana tjetër, vazhdon të caktojë çmimin tavan me të cilin mund të tregtohet nafta, benzina dhe gazi, si me shumicë ashtu edhe me pakicë. Në shpjegimin e saj, institucioni thekson se çmimet përcaktohen mbi bazën e mesatares së 10 milionë litrave të fundit të deklaruara në Doganë. Sipas ministrisë, kjo sasi përfaqëson afërsisht importin e 5 ditëve të fundit.
Në përgjigje thuhet se për këtë arsye rritjet apo uljet e çmimeve në tregjet ndërkombëtare nuk pasqyrohen menjëherë në çmimet e derivateve në Kosovë, por reflektohen gradualisht. Arsyetimi është se metodologjia e llogaritjes së çmimit maksimal të lejuar bazohet pikërisht në këtë mesatare dhe jo në lëvizjen e menjëhershme të bursës. Ky mekanizëm, sipas ministrisë, synon të rregullojë mënyrën se si ndryshimet e tregut të jashtëm përkthehen në tregun lokal.
Megjithatë, njohësi i ekonomisë, Fidan Qerimi, shprehu një këndvështrim tjetër mbi ritmin e transmetimit të çmimeve. Ai tha se rritja e çmimit të naftës në bursa reflektohet shumë më shpejt në Kosovë sesa kur ka ulje. Qerimi kujtoi se, në raste të shpeshta, rritjet kanë ndodhur me shpejtësi më të madhe, duke e lidhur këtë me mundësinë e keqpërdorimeve. Ai argumentoi se dinamikat e ndryshimeve të çmimeve, si në rritje ashtu edhe në ulje, do të duhej të ndodhnin në të njëjtën mënyrë, por sipas tij realiteti në treg tregon për asimetri.
Në këtë kontekst, ata që preken më drejtpërdrejt nga luhatjet e çmimeve janë qytetarët, veçanërisht taksistët. Diferenca mes rënies në bursë dhe rritjes në pompat e Kosovës po sjell presion të menjëhershëm në shpenzimet ditore, duke i bërë ndryshimet e çmimeve më të dukshme për përdoruesit e shërbimeve të transportit. Ndërkohë, mekanizmi i “çmimit tavan” vazhdon të jetë mjet rregullues i Ministrisë, ndërsa diskutimi publik fokusohet në atë sa shpejt dhe në ç’mënyrë ndryshimet e tregjeve ndërkombëtare po pasqyrohen te konsumatori kosovar.
Botuar fillimisht në Koha.net
