Që nga shkurti i vitit 2022, kur Rusia nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës, peizazhi i sigurisë në Evropë ka ndryshuar rrënjësisht. Pasiguria që u përhap në kontinent solli edhe një valë të re debatesh për mbrojtjen dhe mënyrën si duhet të organizohen forcat ushtarake. Në këtë kuadër, një nga temat që ka marrë përsëri vëmendje është rikthimi i shërbimit ushtarak të detyrueshëm.
Ndërkohë që shumë vende evropiane rritën buxhetet për mbrojtjen, forcuan ushtritë dhe u drejtuan drejt modeleve të reja, i njëjti trend po shihet edhe në Ballkanin Perëndimor. Këto shtete, të cilat kanë synime për anëtarësim në Bashkimin Evropian, po rishikojnë skemat e rekrutimit dhe trajnimet për të rritur kapacitetet e tyre. Rikthimi i shërbimit të detyrueshëm është pjesë e kësaj qasjeje, por shoqërohet edhe me ndryshime konkrete në kohëzgjatje, pagesa dhe mënyrën e organizimit të shërbimit.
Rikthimi i shërbimit ushtarak po kthehet në debat publik
Serbia njoftoi se, nga marsi i vitit të ardhshëm, do ta rikthejë shërbimin e detyrueshëm ushtarak, i cili do të zgjasë 75 ditë. Lajmi lidhet me përpjekjet për të ndërtuar më shumë trupa dhe për të rritur gatishmërinë e forcave të saj. Në të njëjtën linjë, edhe Kosova ka shprehur synimin për të zbatuar modelin finlandez të mbrojtjes gjithëpërfshirëse, që nënkupton një organizim të gjerë të strukturave të mbrojtjes.
Krahas Serbisë dhe Kosovës, Kroacia – anëtarja më e re e Bashkimit Evropian – ka ndërmarrë një hap të qartë në kohë më të afërt. Ajo e riktheu shërbimin e detyrueshëm ushtarak në mars të vitit 2026. Sipas të dhënave që qarkullojnë, dy muaj trajnim i kushtojnë shtetit rreth 20 milionë euro në vit. Nga ana tjetër, rekrutët marrin 1.100 euro në muaj, ndërsa përfitojnë stazh pune, si dhe marrin mbështetje për ushqim e transport gjatë periudhës së shërbimit.
Për ata që nuk e pranojnë shërbimin ushtarak, ekziston edhe një alternativë: shërbimi civil. Ky shërbim, sipas informacioneve, zgjat dy herë më shumë, ndërsa paguhet më pak krahasuar me shërbimin ushtarak. Në praktikë, kjo do të thotë se vendimmarrja e qytetarëve për të kaluar në njërin apo tjetrin format lidhet jo vetëm me bindjet personale, por edhe me kohëzgjatjen dhe nivelin e pagesës gjatë periudhës së angazhimit.
Ndërkohë, Bosnje dhe Hercegovina vazhdon të mbështetet në një ushtri profesionale, por po shqyrton edhe krijimin e një force rezerviste. Kjo tregon se, edhe kur një vend nuk e kalon direkt në shërbim të detyrueshëm, po kërkon mënyra të tjera për ta rritur kapacitetin operacional përmes rezervave. Në këtë drejtim, diskutimet për modelin e ardhshëm nuk lidhen vetëm me organizimin ushtarak, por prekin edhe mënyrën si shoqëria i kupton rolet e mbrojtjes dhe angazhimin e të rinjve.
Një pjesë e veçantë e sfidës është fakti se shërbimi i detyrueshëm prek një periudhë të ndjeshme të jetës së të rinjve, konkretisht të njëzetat. Për më tepër, procesi nuk është i thjeshtë, sepse përfshin rregullime institucionale, por edhe ndikim social. Analisti ushtarak nga Bosnje dhe Hercegovina, Dean Xhebiq, ka theksuar se veshja e uniformës nuk është thjesht “një copë pëlhurë me stemë në të dyja supet”, por shndërrohet në një sfidë sociologjike dhe kulturore për gjithë shoqërinë, duke e militarizuar atë në njëfarë mënyre.
Botuar fillimisht në Koha.net
