Para luftës në Iran, rreth 15 milionë fuçi naftë kalonin çdo ditë përmes Ngushticës së Hormuzit, një nga nyjat më të rëndësishme të transportit energjetik në botë. Por rreziku që lidhet me këtë rrugë detare ka rritur presionin mbi vendet e Gjirit për të gjetur alternativa. Në këtë kontekst, prodhuesit e naftës në Lindjen e Mesme po shqyrtojnë dhe po zbatojnë projekte të mëdha për tubacione të reja, me qëllim që nafta të dërgohet drejt porteve në Detin e Kuq, Gjirin e Omanit dhe Kanalin e Suezit, duke shmangur Hormuzin.
Sipas zyrtarëve dhe analistëve, të paktën shtatë projekte tubacionesh janë në ndërtim ose në planifikim. Ideja është të zvogëlohet varësia nga rruga detare që kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit, e cila konsiderohet më e ekspozuar ndaj incidenteve dhe tensioneve në rajon. Megjithatë, edhe rrugët e reja nuk pritet të jenë plotësisht të sigurta, pasi sfidat në transport nuk lidhen vetëm me një ngushticë, por me gjithë zinxhirin logjistik.
Një faktor që i komplikohet këtyre planeve janë veprimet e rebelëve Houthi në Jemen. Ata, të mbështetur nga Irani, kanë vendosur embargo ndaj anijeve të lidhura me Arabinë Saudite që kalojnë në Detin e Kuq. Kjo do të thotë se, edhe kur nafta ridrejtohet përmes rrugëve të tjera, rreziqet mund të shfaqen përsëri në disa pjesë të itinerarit. Pavarësisht kësaj, vendet e Gjirit po ndërmarrin investime të mëdha, me miliarda dollarë, për të reduktuar ndikimin e Hormuzit në transportin e naftës.
Tubacionet e reja po synojnë të ulin varësinë nga Ngushtica e Hormuzit
Arabia Saudite është një nga aktorët që ka nisur prej vitesh të ndërtojë një rrugë tjetër alternative. Ajo përdor tubacionin Lindje–Perëndim, i ndërtuar në vitet 1980, i cili transporton naftën nga lindja e vendit deri në portin Yanbu në Detin e Kuq. Më pas, nafta dërgohet me anije drejt tregjeve ndërkombëtare. Ky sistem shërben si bazë, ndërkohë që planifikohen edhe rritje të kapaciteteve dhe projekte të reja për të përballuar rreziqet e transportit.
Në një drejtim tjetër, kompania shtetërore e Abu Dhabit po ndërton një tubacion të ri prej 300 kilometrash, me vlerë 3 miliardë dollarë. Tubacioni është projektuar të shkojë drejt portit të Fujairah në Gjirin e Omanit. Qëllimi është të rriten eksportet me mbi 1.2 milionë fuçi në ditë, ndërsa projekti pritet të përfundojë gjatë vitit 2027. Në të njëjtën linjë, edhe vende të tjera të rajonit po përshpejtojnë planifikimet për lidhje të reja tokësore dhe dalje në porte të ndryshme detare.
Iraku, i cili varet shumë nga Ngushtica e Hormuzit, po përshpejton planet për tubacione të reja. Një prej projekteve parashikon transportimin e naftës nga Basra drejt portit turk të Ceyhanit në Mesdhe, me një degë që do të shkojë deri në portin sirian të Baniyas. Një tjetër ide, e diskutuar me Jordaninë, synon ndërtimin e një tubacioni nga Basra në portin e Aqabas, prej nga nafta do të eksportohej përmes Detit të Kuq. Këto alternativa synojnë të ofrojnë rrugë të ndryshme dalëse, duke ulur nevojën për të kaluar përmes një zone që është bërë më e rrezikshme.
Sipas bankës Goldman Sachs, projektet e reja mund të ndikojnë që të transportohen deri në 7.3 milionë fuçi naftë në ditë deri në fund të vitit 2028, duke mbuluar rreth 60% të eksporteve të Gjirit që dikur kalonin përmes Hormuzit. Megjithatë, vendosja e këtyre rrugëve të reja sjell edhe pasoja logjistike: transporti pritet të bëhet më i gjatë dhe më i kushtueshëm. Në rastet kur nafta dërgohet në Mesdhe për tregjet aziatike, do të kërkohet kalimi rreth skajit jugor të Afrikës, çka rrit kohën e udhëtimit dhe shpenzimet. Edhe vetë tubacionet, pavarësisht se janë më pak të varura nga rrugët detare të ngushticave, nuk janë pa rrezik: në vitin 2019, rebelët Houthi goditën me dron tubacionin Lindje–Perëndim të Arabisë Saudite, duke ndërprerë përkohësisht funksionimin e tij.
Në sfond mbetet edhe një sfidë tjetër e madhe: gazi natyror i lëngshëm (LNG). Para luftës, rreth 20% e furnizimit botëror, kryesisht nga Katari, kalonte përmes Ngushticës së Hormuzit, dhe deri tani nuk ka një alternativë të plotë për këtë zinxhir. Prandaj, ndërkohë që nafta po ridrejtohet përmes tubacioneve dhe porteve të reja, çështja e gazit vazhdon të mbetet e pazgjidhur, duke e bërë të paktën pjesërisht të pambuluar rreziqet që burojnë nga kjo nyje kritike e transportit energjetik.
Botuar fillimisht në Koha.net
