SHBA-ja dhe Arabia Saudite kanë nënshkruar një marrëveshje që po cilësohet historike për bashkëpunimin në fushën bërthamore. Sipas njoftimeve të bëra publike, dokumenti i ri do t’i hapë rrugë mbretërisë së Gjirit të zhvillojë një program civil të energjisë bërthamore, duke u mbështetur në bashkëpunim me SHBA-në.
Marrëveshja përshkruhet si “marrëveshje për bashkëpunim paqësor në fushën bërthamore”. Teksti, i cili mbetet i paspecifikuar për publikun pasi nuk është bërë ende i publikuar në tërësi, parashikohet të ofrojë “qasje të madhe” për kompanitë amerikane në programin bërthamor energjetik të Arabisë Saudite. Këtë formulim e ka përcjellë Departamenti amerikan i Energjisë.
Në raportimet e mediave amerikane thuhet se marrëveshja mund t’i lejojë Arabisë Saudite, në të ardhmen, të pasurojë uranium. Uraniumi i pasuruar shërben si lëndë djegëse për centralet bërthamore. Por, sipas shpjegimeve të ekspertëve, i njëjti proces mund të ketë edhe implikime të tjera, pasi materialet e tilla mund të përdoren potencialisht për prodhimin e armëve bërthamore.
Ekspertët e fushës nënvizojnë se një hap i tillë do të ishte hera e parë që SHBA-ja lejon një skemë të ngjashme. Për ta, ky ndryshim mund të ndikojë në mënyrën se si vlerësohet rreziku i përhapjes së armëve bërthamore në një rajon që tashmë konsiderohet i paqëndrueshëm. Në këtë kontekst, çështja nuk lidhet vetëm me zhvillimin e energjisë, por edhe me kontrollin dhe garancitë që lidhen me përdorimin e materialeve bërthamore.
Partneriteti krijon bazën ligjore për dekada në sektorin bërthamor
Departamenti amerikan i Energjisë ka bërë të ditur se, krahas marrëveshjes së bashkëpunimit, është nënshkruar edhe një “marrëveshje dypalëshe për garancitë mbrojtëse”. Ky element është i rëndësishëm për faktin se, sipas deklaratës zyrtare, dy dokumentet së bashku krijojnë bazën ligjore për një partneritet shumë-miliardë dollarësh, i cili pritet të zgjasë për dekada.
Në njoftimin e Departamentit të Energjisë theksohet se ky kuadër synon të avancojë disa objektiva prioritare ekonomike dhe strategjike, përfshirë “parandalimin e përhapjes së armëve bërthamore”. Ndërsa marrëveshja kryesore mbetet e paqarkulluar për publikun, ky përshkrim i qartë i qëllimeve i vendos dokumentet e reja në një fokus më të gjerë, ku energjia dhe siguria lidhen me njëra-tjetrën përmes garancive.
Edhe qeveria saudite ka publikuar një deklaratë në lidhje me nënshkrimin e marrëveshjes. Në njoftimin e mbretërisë theksohet se dokumenti “përfaqëson një zgjerim të bashkëpunimit ekzistues mes dy vendeve në sektorin e energjisë”. Arabia Saudite ka shtuar gjithashtu se marrëveshja vjen pas vizitës së udhëheqësit saudit në Uashington, në nëntorin e kaluar, çka tregon se negociatat dhe vendimmarrja janë pasuar nga takime të nivelit të lartë.
Njoftimi për nënshkrimin e marrëveshjes vjen në një kohë kur tensionet në rajon dhe në shkallë globale janë në rritje. Sipas kontekstit të raportuar, luftimet mes SHBA-së dhe Iranit po intensifikohen. Arabia Saudite, si një aleate e kahershme e SHBA-së, strehon disa baza ushtarake amerikane, të cilat kanë qenë objekt i sulmeve iraniane.
Po ashtu, lajmi vjen dy ditë pasi aleatët e Iranit në Jemen, rebelët Houthi, kanë shpallur një “bllokadë detare” ndaj mbretërisë. Në një situatë të tillë, marrëveshja e re bërthamore shihet si një hap që shtrihet përtej sektorit të energjisë, duke u futur në logjikën e partneriteteve afatgjata dhe të objektivave strategjike të përfshira në garancitë mbrojtëse.
Botuar fillimisht në Koha.net
