Gërmimet në vendin ku dikur ka ekzistuar një shtëpi për nënat dhe foshnjat në Irlandë kanë nxjerrë në dritë edhe mbetje mortore të 22 foshnjave të tjera. Lajmin e kanë bërë të ditur hetuesit, duke e çuar kështu në 99 numrin total të mbetjeve të fëmijëve të gjetura në ish-shtëpinë e fëmijëve “St Mary” në Tuam, në qarkun Galway. Kërkimet kanë nisur në korrik të vitit të kaluar.
Sipas informacioneve të deritanishme, mbetjet e reja u zbuluan gjatë një periudhe kohore nga data 1 deri më 15 korrik. Zona ku janë kryer zbulimet ishte e mbuluar me zhavorr dhe përdorej më parë si rrugë për qarkullimin e automjeteve. Hetuesit theksojnë se në sipërfaqe nuk kishte asnjë shenjë që të tregonte se aty ndodheshin varre apo vende prehjeje për foshnjat.
Shtëpitë për nënat dhe foshnjat (institucione) në Irlandë janë përshkruar si vende ku dërgoheshin gra të reja shtatzëna, shpesh nën presionin e autoriteteve kishtare. Në këto institucione, gratë lindnin fëmijët e tyre dhe më pas ndaheshin prej tyre, pasi foshnjat jepeshin për birësim. Pikërisht në këtë kontekst, zbulimet arkeologjike dhe hetimet kanë sjellë vëmendje të re mbi atë që ka ndodhur në “St Mary” në Tuam.
Hetuesit po punojnë për të kuptuar më mirë historitë e fëmijëve të gjetur në tokë, teksa të dhënat që lidhen me shtëpinë “St Mary” i referohen edhe shkaqeve të vdekjes. Sipas regjistrave të vdekjeve të institucionit, shumë prej fëmijëve kanë vdekur si pasojë e kequshqyerjes. Në të dhënat e përmendura përmenden edhe sëmundje të tilla si fruthi dhe tuberkulozi, të cilat ishin shumë të përhapura në atë periudhë.
Zbulimet në Tuam çojnë në 99 numrin e mbetjeve
Procesi i identifikimit të mbetjeve vazhdon, me përfshirjen e ekspertëve ndërkombëtarë. Qëllimi i hetuesve është të identifikojnë mbetjet e foshnjave që mendohet të kenë vdekur në shtëpi gjatë viteve 1925-1961. Ky interval kohor përbën një pjesë qendrore të punës së verifikimit, sepse lidhet me periudhën kur institucionet kanë funksionuar dhe ku, sipas të dhënave, ndërrimi i jetë ishte i dokumentuar në mënyrë të pjesshme ose jo të plotë.
Ndërkohë, një dokumentim i mëparshëm i lidhur me Tuam ka ngritur pyetje të shumta dhe ka shërbyer si bazë për hetimet e mëvonshme. Në vitin 2014, studiuesit kanë thënë se 796 foshnja dhe fëmijë të vegjël ishin varrosur në sisteme kanalizimesh në institutin në Galëay gjatë asaj periudhe. Ky pretendim i shtrirë në kohë ka nxitur kërkime të mëtejshme dhe ka hapur rrugën për gjetje të reja në terren.
Po kështu, në vitin 2017 u raportua se një komision kishte gjetur sasi të konsiderueshme të mbetjeve mortore të foshnjave nëntokë, në kopshtin e zonës së institutit. Gropat nëntokësore, sipas asaj që u raportua atëherë, ishin mbi tri metra nën sipërfaqe dhe mbetjet u gjetën njëra pas tjetrës. Këto informacione kanë ndihmuar që hetuesit të vijojnë kërkimet në hapësira të tjera rreth objektit, duke kërkuar prova që mund të lidhen me dokumente, periudha dhe vendndodhje të ndryshme brenda terrenit të ish-institucionit.
Ndër elementet që shoqërojnë historinë e “St Mary” është edhe mënyra si funksiononte institucioni. Shtëpia për nënat e pamartuara dhe fëmijët e tyre drejtohej nga murgesha katolike. Ndërsa hetimet i përqendrojnë përpjekjet në identifikimin e mbetjeve dhe në rindërtimin e ngjarjeve për periudhën 1925-1961, gjetjet e reja të korrikut po e bëjnë edhe më të qartë se çfarë ka mbetur e pazbuluar në vite në vendin e ish-shtëpisë së fëmijëve në Tuam.
Botuar fillimisht në Koha.net
