Ka një mesazh që nuk duhet harruar kur flitet për atë çfarë ka ndodhur në Kosovë gjatë regjimit të Slobodan Millosheviqit. Në një letër drejtuar lexuesve, Augustin Palokaj thekson se Serbia e asaj periudhe ka kryer pastrim etnik, dhe se këtë e kanë dëshmuar edhe aktvendime të gjykatës së Hagës. Sipas tij, Millosheviqi për rreth dhjetë vjet i kishte duart e lira për të realizuar këtë plan, duke shkaktuar dëme të rënda dhe të qëllimshme.
Shkrimi nënvizon se krimet nuk kanë qenë veprime të izoluara, por një proces i sistematizuar. Përmendet se shqiptarët janë vrarë në mënyrë sistematike, janë detyruar të largohen drejt Shqipërisë, ndërsa dokumentet janë djegur për t’ua zhdukur gjurmën dhe identitetin. Në këtë kuadër, Palokaj rendit edhe mënyrën se si janë fshehur provat: ai thotë se viktimat janë varrosur në varreza masive, më pas janë zhvarrosur dhe eshtrat janë dërguar në Serbi, me synimin për të fshehur gjurmët e krimit.
Kolonë kryesore e argumentit është se këto fakte nuk qëndrojnë vetëm në kujtesën politike apo në rrëfime të përgjithshme, por janë trajtuar nga drejtësia ndërkombëtare. Në tekst thuhet qartë se e gjithë ajo që përshkruhet është “e dokumentuar mirë” edhe nga institucione të drejtësisë. Kjo, sipas autorit, e bën edhe deklarimin e ministres serbe për pastrimin etnik të shqiptarëve të Kosovës një rikujtim të asaj që tashmë ka ndodhur realisht.
Kur deklaratat rikujtojnë krimet e dokumentuara, shpirti s’ka si të heshtë
Letra thekson se ndërkohë që Serbia e Millosheviqit ka kryer pastrim etnik, situata më vonë ndryshoi dhe të ndjekurit u kthyen. Në shkrim lidhet kjo me ndërhyrjen e NATO-s dhe çlirimin e Kosovës, të cilat, sipas autorit, ndikuan që shumica të kthehej dhe që Kosova sot të jetë e lirë. Kjo pjesë e narrativës e vendos ngjarjen brenda një kronologjie: një periudhë dhjetëvjeçare e pastrimit dhe e dhunës, e ndjekur nga ndryshimi i rrethanave që sollën kthimin e personave të zhvendosur dhe fundin e sundimit që kishte krijuar terror.
Në vijim, autorit i intereson të theksojë se deklaratat e këtij lloji nuk duhet të sjellin pasoja të reja mbi serbët e Kosovës. Mesazhi është i drejtpërdrejtë: deklaratat duhet të shërbejnë për reflektim, por jo në mënyrën që kthen debatin në armiqësi të re. Palokaj argumenton se serbët duhet të mendojnë për dhimbjen që u shkaktojnë këto fjalë familjeve të viktimave shqiptare. Në të njëjtën kohë, ai kërkon që dënimi të mos ndalet vetëm te retorika politike, sepse, sipas tij, vetëm “t’i dënojnë” pa reflektim të thellë i shkaktojnë dëm interesave dhe e keqësojnë pozitën e serbëve.
Teksti i kushton rëndësi edhe mënyrës si e interpreton deklaratën e ministres serbe. Palokaj e quan “shumë të sinqertë” atë deklarim, duke thënë se ajo që “do ta kishte bërë” në fakt është bërë tashmë. Përforcimi vjen edhe nga fakti se aktvendimet e Hagës kanë trajtuar përgjegjësinë dhe krimet e kryera, ndërsa shkrimi e lidh deklarimin me atë që, sipas tij, është konfirmuar nga provat dhe nga procedurat gjyqësore. Në fund të letrës, autori vë theksin se në gjykimet e Tribunalit të Hagës kundër liderëve politikë, ushtarakë dhe policorë të Serbisë është përshkruar gjendja dhe krimet, duke e vendosur diskutimin në një kornizë dokumentimi.
Mesazhi i përgjithshëm që del nga ky shkrim është se kujtesa dhe drejtësia ndërkombëtare duhet të shërbejnë si pikë referimi, jo si shkëndijë për polemika të reja. Deklaratat që flasin për pastrim etnik, sipas autorit, duhet të shoqërohen me reflektim për dhimbjen reale të familjeve të viktimave, duke i shmangur pasojat që mund të rëndojnë marrëdhëniet mes komuniteteve. Në këtë mënyrë, teksti nxit një lexim të ftohtë të së kaluarës, të mbështetur në dokumente e aktvendime, dhe jo në mohime apo në justifikime.
Botuar fillimisht në Koha.net
