Ngushtica e Hormuzit sërish është kthyer në qendër të vëmendjes ndërkombëtare, pasi Shtetet e Bashkuara njoftuan se do të rikthejnë bllokadën për anijet që shkojnë drejt apo dalin nga portet e Iranit. Uashingtoni e lidhi këtë vendim me sulmet iraniane ndaj anijeve gjatë javëve të fundit, duke e paraqitur bllokadën si masë për të rritur sigurinë në një nga nyjat më të rëndësishme tregtare dhe energjetike në botë.
Sipas njoftimit, bllokada do të nisë nga e marta, në mesnatë sipas kohës lokale në Kosovë. Kjo nuk është hera e parë që SHBA-ja ndërmerr masa të tilla në këtë zonë. Bllokada fillestare kishte zgjatur nga 13 prilli deri më 18 qershor. Gjatë asaj periudhe, Washingtoni dhe Teherani nënshkruan një marrëveshje mirëkuptimi për të punuar drejt përfundimit të luftës, çka solli edhe ndryshim të kursit në lidhje me kufizimet.
Në paralel me rikthimin e bllokadës, në skenë ka dalë edhe ideja e një tarife shtesë për anijet që do të kalojnë në Ngushticën e Hormuzit. Presidenti amerikan, Donald Trump, ka sugjeruar se SHBA-ja mund të vendosë një tarifë prej 20 për qind për mbrojtjen e anijeve gjatë kalimit të tyre të sigurt. Por, në njoftimet e publikuara ai nuk ka dhënë detaje të mëtejshme për mënyrën se si do të funksiononte kjo tarifë, as për kohën se kur do të hynte në fuqi.
Tarifat dhe siguria në Ngushticën e Hormuzit
Një nga pikëpyetjet kryesore lidhet me faktin se Ngushtica e Hormuzit është rrugë ujore ndërkombëtare, ku anijet kanë të drejtën e kalimit të lirë. Për këtë arsye, tarifa mund të mos vlejë në praktikë ose mund të mos ketë ndonjë shtet që pranon ta paguajë atë, sipas ekspertëve që janë cituar në media. Kjo e bën të paqartë se si do të arrihej zbatimi i një tarife të tillë në një hapësirë ku interesat dhe juridiksionet janë të ndërthurura.
Ideja për tarifim nuk është përmendur për herë të parë në administratën amerikane. Më herët është thënë se anijeve duhet t’u garantohet kalimi tranzit pa pasur nevojë të shpenzojnë asnjë tarifë. Megjithatë, vetëm muajin e kaluar, sekretari Marco Rubio e ka përsëritur propozimin për tarifa, duke e cilësuar atë si “të pazbatueshme” dhe “të pamundur për t’u zbatuar”. Kjo tregon se qëndrimet në Uashington kanë lëvizur dhe se debatet politike brenda linjave amerikane për sigurinë detare kanë qenë të pranishme.
Reagimi i Iranit ka qenë i drejtpërdrejtë. Diplomati kryesor i Iranit ka përqeshur propozimin e Trumpit, duke insistuar se Irani duhet të jetë pala që mbledh tarifën. Në një postim në X, ministri i Jashtëm Abbas Araghchi shkroi se “20 për qind sigurisht se është shumë” dhe se ata do të ishin “më të drejtë”. Me këtë mesazh, Teherani jo vetëm kundërshtoi konceptin e tarifës nga SHBA-ja, por edhe e zhvendosi diskutimin tek një model ku barra financiare do të binte mbi palën iraniane.
Ndërkohë, përballë debateve politike mes Uashingtonit dhe Teheranit, ka ardhur edhe një qëndrim institucional nga organizmat ndërkombëtarë. Organizata Ndërkombëtare Detare (IMO) ka theksuar se kalimi në ngushticë duhet të “mbetet falas nga tarifat, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare”. Ky sinjal është i rëndësishëm për mënyrën se si mund të shikohet legjitimiteti i çdo tarife në një korridor që rregullohet nga parime ndërkombëtare dhe ku liria e lundrimit ka rol qendror.
Rikthimi i bllokadës dhe sinjalet për tarifa kanë pasur edhe ndikim në tregjet financiare. Çmimi i naftës u rrit ndjeshëm pas njoftimit të Trumpit: nafta “brent” u shtrenjtua për 7.1 për qind, ndërsa ajo amerikane për 7.2 për qind. Të dyja kontratat prekën nivelin më të lartë që nga 15 qershori, duke treguar se tregu e ka parë zhvillimin si një faktor që mund të rrisë rrezikun dhe kostot e furnizimit në një rajon strategjik për energjinë globale.
Botuar fillimisht në Koha.net
