Studentët në Serbi, të cilët kohët e fundit janë parë në bllokadë, kanë dalë sot me një pyetje direkte ndaj Presidentit serb Aleksandar Vuçiç. Ata e kanë vënë atë përballë një debati publik, duke iu referuar edhe një fushate të re të kabinetit të tij, e cila ka nisur me faqen e internetit “Kush dreqin je ti?”. Në qendër të kësaj kërkese është pretendimi se institucionet dhe ndarjet e kompetencave po anashkalohen, ndërsa përgjegjësitë po zhvendosen drejt një figure të vetme.
Pyetja e studentëve lidhet me faktin se, sipas tyre, faqja “Kush dreqin je ti?” u krijua për të raportuar zyrtarë arrogantë dhe për korrupsion. Mirëpo, studentët thonë se mesazhi real që përcillet është krejt i ndryshëm: “kush dreqin është ai” që sipas Kushtetutës ka kompetenca të qarta të kufizuara, por që megjithatë, në praktikë, vendoset siç thuhet se “vë në dyshim gjithçka”. Deklaratat e tyre janë publikuar përmes Instagramit, duke e shoqëruar këtë me një seri argumentesh që i referohen mënyrës se si, sipas tyre, trajtohen çështje të shumta në vend.
Studentët theksojnë se, kur hapet një fabrikë, kur ndërtohet një rrugë apo kur shpërndahet ndihma, për ta përgjegjësia “është e tij”. Në të njëjtën kohë, ata pretendojnë se kur shfaqet një problem, të gjithë presin leje ose reagim prej tij. Në këtë logjikë, ata vlerësojnë se pa pëlqimin e Presidentit—që e përshkruajnë si proces vendimmarrjeje të mbështetur tek një person—“askush nuk lejohet, nuk mund ose nuk do të bëjë asgjë”. Për studentët, kjo formë organizimi e bën të vështirë funksionimin real të institucioneve, pasi gjithçka mbështetet te një figurë e vetme.
Studentët: një shtet nuk është një person i vetëm
Në deklaratën e tyre, studentët shtojnë edhe një pyetje tjetër, që lidhet me përgjegjësinë. Ata pyesin nëse, duke qenë “tashmë” për ta përgjegjës për gjithçka me veprimet e tij, Vuçiç do të bëhej një ditë përgjegjës për gjithçka në kuptimin e plotë të fjalës. Sipas tyre, ky koncept e shndërron shtetin në një mekanizëm personal, jo në një strukturë funksionale. Studentët argumentojnë se “një shtet nuk është një njeri i vetëm. Një shtet janë institucionet”, dhe kur e gjithë barra e vendimmarrjes varet nga një person, “shteti nuk ekziston më”.
Studentët marrin si shembull një model ku institucionet punojnë dhe rolet përkojnë me detyrat ligjore. Në një vend të tillë, thonë ata, korrupsioni raportohet në prokurori, polici dhe autoritete të tjera kompetente. Në këtë kontekst, ata e shohin faqen “Kush je ti?” dhe thirrjen drejtuar qytetarëve për raportim te presidenti si një mesazh që, sipas tyre, sugjeron se institucionet në Serbi janë të pamjaftueshme, të paafta ose të parëndësishme. Me fjalë të tjera, studentët pohojnë se mënyra se si po komunikohen përgjegjësitë po i zhvendos drejt një qendre të vetme—te Presidenti—edhe për çështje që zakonisht do të trajtoheshin nga organet përkatëse.
Studentët sjellin edhe një tjetër argument: ata kujtojnë se për vite me radhë janë dëgjuar pretendime që i atribuojnë Presidentit rol të drejtpërdrejtë në proceset që zakonisht i takojnë institucioneve të tjera. Ata thonë se presidenti, sipas tyre, ka shpallur se cilat ligje do të miratojë Parlamenti serb, ka shpallur masa para se qeveria t’i miratojë ato, ka përcaktuar prioritetet buxhetore, ka shpallur investime, ka deklaruar rritje pagash dhe pensionesh, si dhe ka prezantuar ndihmën shtetërore jo si para nga të gjithë qytetarët serbë, por si një “bujari personale”. Për studentët, ky stil komunikimi përkthehet në një praktikë ku roli politik dhe institucional i një personi “zëvendëson” punën që duhet të bëjnë organet përkatëse.
Ndërkohë, studentët thonë se ndërsa publikut i kërkohet të raportojë zyrtarë arrogantë, ende pritet përgjigje për skandalet e shumta që, siç shprehen ata, po prekin drejtues të lartë. Ata sjellin në vëmendje edhe një pjesë të qëndrimeve dhe aktiviteteve që lidhen me një mjedis më të gjerë komunikimi në shoqëri. Në materialin e tyre përmendet se përveç mesazheve në kanalet e Telegramit për të mohuar gjenocidin në Srebrenicë dhe për të lartësuar kriminelin e dënuar të luftës Ratko Mlladiq, organizatat e ekstremit të djathtë dhe grupet joformale në Serbi kanë luajtur rol në përhapjen e narrativave të tilla. Studentët e lidhin këtë me idenë se publiku po pret shpjegime, ndërsa mekanizmat institucionalë—sipas tyre—po shfaqen jo të mjaftueshëm për të trajtuar çështje që kërkojnë përgjegjësi.
Botuar fillimisht në Bota Sot
