Kosova ka vendosur objektiva ambicioze për ta orientuar sektorin energjetik drejt burimeve më të pastra të prodhimit të energjisë elektrike dhe drejt burimeve të ripërtëritshme të energjisë (BRE), veçanërisht kur bëhet fjalë për kapacitetet e reja. Në bazë të Strategjisë së Energjisë 2022-2031, deri në vitin 2031 parashikohet të arrihet një pesëfishim i kapaciteteve ekzistuese nga këto burime. Krahas kësaj, synohet të ulet ndjeshëm konsumi i energjisë, si rezultat i rritjes së investimeve në efiçiencë të energjisë.
Strategjia parashikon edhe zgjerim të rrjetit të ngrohjes përmes ngrohtoreve qendrore, si dhe masa që synojnë ta modernizojnë mënyrën e furnizimit me energji dhe ngrohje. Objektivat e përcaktuara në dokumentet strategjike të Kosovës janë në vijë me drejtimet e Bashkimit Evropian dhe me legjislacionin e tij. Kjo do të thotë se Kosova po rreshtohet me standardet dhe prioritetet që kërkohen në nivel të BE-së për kalimin drejt një sistemi më të pastër energjetik.
Megjithatë, sfida kryesore qëndron në një çështje që përsëritet: dinamika e ulët e punëve për të çuar në jetë objektivat e vendosura. Instituti GAP vë në dukje se “Kosova ka pasur strategji çdo herë”, por ajo që ka munguar dhe vazhdon të mungojë është zbatimi i vazhdueshëm i tyre në praktikë. Edhe kur dokumentet janë të qarta në qëllime dhe afate, mungesa e përshpejtimit të punëve e vështirëson rrugën drejt rezultateve konkrete.
Përtej ritmit të zbatimit, në terren mbeten edhe paqartësi lidhur me kapacitetet bazë të sistemit energjetik. Edhe pse Strategjia e Energjisë 2022-2031 parashikon që kapacitetet të bazohen kryesisht në njësitë ekzistuese të termocentraleve me qymyr, gjatë diskutimeve në institucione po shfaqen opsione të tjera. Në këtë drejtim, përmendet projekti për gazifikimin e qymyrit, i cili po hyn në skenë si një alternativë që po diskutohet krahas rrugëve që parashikon strategjia.
Tranzicioni energjetik kërkon debat dhe zbatime më të shpejta
Në anën tjetër, vëmendje më e madhe po merr diskutimi publik mbi nevojën për rritjen e kapaciteteve me gaz. Kjo lidhet me një projekt të nisur nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të cilit po i bashkohen thuajse të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor. Kështu, në hapësirën publike po shihen dy orientime të diskutimit: nga njëra anë opsione që lidhen me ndryshime në mënyrën e përdorimit të qymyrit, si gazifikimi, dhe nga ana tjetër propozime për kapacitete të reja me gaz.
Por përtej përmbajtjes së këtyre opsioneve, një problem i veçantë që ngreet në trajtesë është mungesa e një debati të hapur mes institucioneve dhe aktorëve të tjerë të shoqërisë. Nuk është zhvilluar një diskutim i gjerë e i vazhdueshëm, i cili do të përfshinte eskpertët e energjisë dhe palët e interesuara, për mënyrën e qasjes “rruga përpara” në këtë sektor. Që një debat i tillë të ndodhë, do të duhej të trajtoheshin zhvillimet, sfidat dhe hapat që duhet të ndërmerren për të përputhur vendimet me objektivat e Strategjisë së Energjisë 2022-2031.
Data kur ky shqetësim është ngritur është 30 qershor 2026, 12:28. Në këtë kontekst, mesazhi kryesor mbetet i njëjtë: Kosova ka objektiva të qarta për ta përmirësuar sektorin energjetik deri në 2031, duke përfshirë pesëfishimin e kapaciteteve nga BRE, uljen e konsumit të energjisë përmes efiçiencës, si dhe zgjerimin e rrjetit të ngrohjes me ngrohtore qendrore. Por për të arritur ato që janë shkruar në dokumentet strategjike, duhet të rritet dinamika e zbatimit dhe të sqarohen më mirë drejtimet teknike e institucionale, duke nisur nga kapacitetet bazë dhe deri te roli i opsioneve të ndryshme të diskutimit.
Botuar fillimisht në Koha.net
