Pas 25 vitesh nga nënshkrimi i Marrëveshjes së Ohrit, debati për atë se çfarë solli realisht ky dokument për shqiptarët vijon të mbetet i ndarë mes partive politike. Në vend, qëndrimet për vlerësimin e efekteve të marrëveshjes nuk janë unike: disa e shohin si një hap të rëndësishëm drejt rregullimit të marrëdhënieve dhe stabilitetit, ndërsa të tjerë theksojnë se ndryshimet nuk kanë arritur të garantojnë barazi të plotë ligjore.
Kjo çështje rikthehet në vëmendje çdo herë kur flitet për të drejtat e komunitetit shqiptar dhe për mënyrën se si ato zbatohen në praktikë. Me kalimin e kohës, diskutimet janë zhvendosur nga momenti i nënshkrimit te rezultatet konkrete: sa prej angazhimeve të Marrëveshjes së Ohrit janë përkthyer në mekanizma që funksionojnë pa pengesa, dhe sa prej premtimeve janë ndjerë në jetën e përditshme të qytetarëve.
Në këtë kontekst, njohës të çështjeve politike dhe sociale vënë në dukje një qasje më të balancuar: Marrëveshja e Ohrit vlerësohet se ka sjellë përfitime të rëndësishme. Sipas këtij vlerësimi, marrëveshja ka ndihmuar në krijimin e një kuadri më të qëndrueshëm dhe në formalizimin e parimeve që synonin t’i jepnin fund tensioneve dhe të krijonin hapësira për pjesëmarrje më të gjerë. Megjithatë, në të njëjtën linjë argumenti, theksohet edhe se ende ka mangësi dhe probleme që lidhen me mënyrën e zbatimit të barazisë.
Kur flitet për barazinë ligjore, theksi vendoset te fakti se shqiptarët nuk kanë arritur të marrin garanci të plota në të gjitha fushat. Edhe pas dy dekadash e gjysmë, çështje të ndryshme vazhdojnë të interpretohen ose të aplikohen në mënyra që krijojnë pabarazi, duke u shndërruar kështu në një temë të përsëritur në debatet politike. Për pasojë, për shumë vëzhgues, qëndrueshmëria e arritur me marrëveshjen shoqërohet me kërkesa të vazhdueshme për përshtatje, saktësim dhe zbatim më konsekuent të standardeve.
25 vjet pas Ohrit: shqiptarët ende kërkojnë barazi të plotë ligjore
Në fund të fundit, ky është thelbi i diskutimit që shoqëron 25-vjetorin: pavarësisht se Marrëveshja e Ohrit ka sjellë përfitime, ajo nuk ka mbyllur të gjitha hapësirat e paqartësive. Politikat, institucionet dhe praktikat administrative kanë vazhduar të prodhojnë situata ku një pjesë e shqiptarëve ndjejnë se të drejtat nuk janë plotësisht të garantuara. Kjo i mban çështjet në qendër të vëmendjes dhe e rikthen argumentin se barazia ligjore nuk është vetëm çështje parimesh në dokument, por edhe zbatimi i tyre në terren.
Ndërkohë, partitë politike vazhdojnë t’i qasen kësaj teme në mënyrë të ndryshme. Ndarjet në qëndrime tregojnë se marrëveshja, ndonëse është një pikë referimi historike, interpretohet edhe si një projekt që kërkon të matet me rezultate. Për disa, zhvillimi i përgjithshëm i viteve të mëvonshme tregon se është arritur një bazë e domosdoshme; për të tjerë, ky proces ka mbetur i papërfunduar, sidomos në segmentin që lidhet me barazinë ligjore të komunitetit shqiptar.
Kështu, 25 vjet nga nënshkrimi i Marrëveshjes së Ohrit mbeten një moment për bilanc, por edhe për kërkesa të reja. Debati nuk përqendrohet më vetëm te fakti që marrëveshja u nënshkrua, por te ajo çfarë ka ndodhur pas saj: cilat përfitime janë konsoliduar dhe cilat probleme kanë vazhduar. Përderisa njohësit e çështjeve e shohin dokumentin si një hap me vlerë, ata njëkohësisht vënë në pah se shqiptarët ende nuk kanë arritur të gëzojnë barazi të plotë ligjore, duke e bërë këtë temë të vazhdueshme në agjendën publike.
Botuar fillimisht në Albeu