Më 10 qershor, shqiptarët përkujtojnë themelimin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, një ngjarje që u kthye në pikë kthese për zgjimin politik të kombit. Lidhja u krijua në fund të shekullit XIX si një përpjekje e organizuar për mbrojtjen e të drejtave kombëtare, në një kohë kur rreziku ndaj trojeve dhe identitetit ishte real dhe i menjëhershëm.
Frank Shkreli e ka përshkruar Lidhjen e Prizrenit si një “kthesë vendimtare për kombin”, një formulim që i përshtatet asaj që ndodhi në qershorin e vitit 1878. Atëherë, burrat më të shquar të kombit, nën udhëheqjen e Abdyl Frashërit dhe patriotëve të tjerë, u mblodhën për t’u përballur me copëtimin e trojeve shqiptare dhe për të kërkuar të drejtat kombëtare të shqiptarëve.
Por 148 vjet më vonë, mesazhi i kësaj ngjarjeje nuk mbetet vetëm në faqet e historisë. Ai dëgjohet edhe sot në rrugët e Tiranës, Prishtinës dhe Shkupit, ku të rinjtë shqiptarë artikulojnë kërkesa që lidhen me mundësitë, drejtësinë dhe perspektivën për të ardhmen. Në qendrat kryesore të hapësirës shqiptare shfaqet i njëjti shqetësim: largimi masiv i të rinjve, mungesa e meritokracisë, korrupsioni, papunësia, cilësia e arsimit dhe ndjenja se politika shpesh i jep përparësi interesave personale, politike e partiake më shumë sesa fatit të brezit të ri.
“Mbajtja e rinisë” është sfida e sotme, si vazhdim i 1878-ës
Si delegatët e Lidhjes së Prizrenit, edhe të rinjtë e sotëm duket se kërkojnë të kapërcejnë ndarjet e vjetra. Lidhja e Prizrenit u formua nga ata që u bashkuan pavarësisht dallimeve krahinore e fetare të kohës, me qëllimin e përbashkët për mbrojtjen e interesit kombëtar. Sot, në mënyra të ndryshme, rinia shqiptare përpiqet të artikulojë kërkesa që shkojnë përtej kufijve klasikë të politikës shqiptaro-shqiptare, duke e trajtuar fatin e komunitetit si çështje që prek të gjithë hapësirën ku shqiptarët jetojnë.
Gjatë periudhës së Rilindjes Kombëtare Shqiptare, Lidhja shërbeu si një prej ngjarjeve më të rëndësishme politike. Atëherë, sfida kryesore ishte mbijetesa territoriale e Shqipërisë dhe mbrojtja e tokës shqiptare. Ndërsa sot, sfida shihet më shumë si mbijetesë morale, demokratike dhe shoqërore e shteteve ku jetojnë shqiptarët. Kjo do të thotë se krahasimi nuk ndalet te ndryshimi i rrethanave historike, por te fryma që përsëritet: dinjiteti, përfaqësimi, pjesëmarrja dhe e drejta për të vendosur vetë për të ardhmen.
Protestat e rinisë shqiptare, në këtë kontekst, nuk paraqiten thjesht si reagim i çastit. Ato paraqiten si vazhdimësi e një tradite angazhimi qytetar e kombëtar. Nëse në shekullin XIX Lidhja u shndërrua në zë për liri dhe bashkim kombëtar, rinia e shekullit XXI kërkon të bëhet zëri i një shoqërie që kërkon demokraci më të fortë, drejtësi dhe shpresë. Kjo është ura mes idealeve të vitit 1878 dhe aspiratave të brezit të sotëm, një lidhje që e vë në qendër të njëjtin parim: kur kombet dëgjojnë zërin e rinisë së tyre, ecin përpara.
Në përvjetorin e Lidhjes së Prizrenit, vëmendja përqendrohet te ideja se problemet e emigrimit nuk janë vetëm çështje e një vendi. Largimi i të rinjve nga Tirana, Prishtina apo Shkupi përbën humbje për të gjithë hapësirën shqiptare. Për këtë arsye, në vitin 1878 sfida kishte të bënte me mbrojtjen e tokës dhe identitetit kombëtar, ndërsa në vitin 2026 sfida shprehet si nevoja për të mbajtur rininë në trojet e veta: për të krijuar mundësi zhvillimi dhe për të ndërtuar institucione shtetërore të drejta e të barabarta, që i japin besim dhe shpresë të gjithë qytetarëve pa dallim. Në këtë kuadër kërkohet më shumë bashkëpunim ndërshqiptar në arsim, ekonomi, kulturë dhe zhvillim teknologjik, si dhe politika që e shohin rininë jo si elektorat për përfitime partiake të pushtetit, por si partner në ndërtimin e së ardhmes.
Botuar fillimisht në Bota Sot
