14 Nëntori shënon Ditën Botërore të Diabetit, një datë e cila synon të rrisë ndërgjegjësimin për këtë sëmundje globale të shëndetit publik dhe të nxisë veprime të përbashkëta e individuale për parandalimin, diagnostikimin dhe menaxhimin më të mirë të gjendjes. Diabeti nuk është thjesht një problem shëndetësor, por një sfidë që prek miliona njerëz dhe kërkon vëmendje të vazhdueshme në nivele të ndryshme.
Kjo ditë është shënuar që nga viti 2007, pasi Asambleja e Përgjithshme e OKB-së miratoi Rezolutën 61/225. Rezoluta inkurajon shtetet anëtare të zhvillojnë politika kombëtare për parandalimin, trajtimin dhe kujdesin ndaj diabetit, në përputhje me zhvillimin e qëndrueshëm të sistemeve të kujdesit shëndetësor. Në këtë kuadër, edhe aktivitetet e organizuara nën drejtimin e institucioneve përkatëse të shëndetit publik përforcojnë mesazhin se parandalimi dhe diagnostikimi i hershëm bëjnë diferencë.
Në nivel ndërkombëtar, veprimet për Ditën Botërore të Diabetit trajtojnë një gamë të gjerë çështjesh, duke përfshirë avokimin për njerëzit që jetojnë me diabet. Një nga nismat e lidhura me këtë drejtim është Kompakti Global i Diabetit, që nxit përpjekje për të ulur rrezikun e diabetit dhe për të siguruar qasje në trajtim dhe kujdes. Qëllimi është që të mos lihet vetëm te individët menaxhimi i situatës, por të përfshihen edhe sistemet shëndetësore dhe politikat publike.
Diabeti shkaktohet nga nivelet e larta të glukozës në gjak gjatë një periudhe të gjatë. Glukoza është një nga burimet kryesore të energjisë në trup dhe merret nga ushqimi që konsumojmë. Transportin e glukozës nga ushqimi në qelizat e gjakut e mundëson insulina, një hormon i prodhuar nga pankreasi. Kur insulina nuk prodhohet mjaftueshëm, apo fare, glukoza mbetet në gjak dhe nuk transportohet në qeliza në mënyrën e duhur. Me kalimin e kohës, grumbullimi i glukozës mund të shkaktojë probleme serioze shëndetësore që nuk kanë shërim, ndërsa megjithatë ekzistojnë masa që ndihmojnë në parandalimin dhe në moslejimin e përkeqësimit.
Simptomat e diabetit shpesh shfaqen gradualisht dhe ndër to përmenden: etja e shtuar, tharja e gojës, shikimi i mjegulluar, dehidratimi, mpirja e gjymtyrëve, lodhja e tepërt, shtimi i oreksit dhe humbja drastike e peshës. Këto shenja mund të çojnë edhe në probleme më të rënda shëndetësore, si sëmundje të zemrës, sëmundje të veshkës, sulm në tru, si dhe probleme me sy dhe probleme dentare.
Diabeti ka disa forma kryesore: njihni dallimet dhe veproni herët
Ka tri forma kryesore në të cilat paraqitet diabeti. E para është diabeti tip 1, i cili shfaqet në 10-15% të rasteve te fëmijët dhe të rinjtë. Në tipin 1 ekziston mungesë absolute e hormonit të insulinës. Për këtë arsye, të sëmurët janë të varur nga insulina dhe duhet të injektohen me insulinë çdo ditë për të mbijetuar.
Forma e dytë është diabeti tip 2, i cili është lloji më i përhapur. Ai haset në 90% të rasteve te personat në mbipeshë, te njerëzit pas moshës 40-vjeçare dhe edhe te disa të rinj. Kryesisht lidhet me trashëgiminë dhe me faktorët e mënyrës së jetesës. Në tipin 2, pankreasi nuk prodhon mjaftueshëm insulinë për të mbajtur nivelet e glukozës nën kontroll.
Forma e tretë është diabeti i shtatzënisë, i cili shfaqet në 2-5% të rasteve te gratë shtatzëna. Ky lloj diabeti mellitus ka shanse të zhduket pas lindjes ose mund të përparojë më tej. Përafërsisht 5-10% e grave që kanë pasur diabetin gestacional gjatë shtatzënisë më vonë zhvillojnë diabetin e tipit 2. Ndërkaq, ekzistojnë edhe lloje të tjera më pak të përhapura, si diabeti monogjen dhe diabeti i fibrozës cistike. Diabeti monogjen është një sëmundje që trashëgohet gjenetikisht në breza.
Në nivel global, rreth 422 milionë të rritur jetonin me diabet në vitin 2014, krahasuar me 108 milionë në vitin 1980. Prevalenca globale e diabetit është pothuajse dyfishuar që nga viti 1980, duke u rritur nga 4,7% në 8,5% në popullatën e rritur. Gjatë dekadës së fundit, prevalenca e diabetit është rritur më shpejt në vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme sesa në vendet me të ardhura të larta. Në këtë kontekst, mesazhi i Ditës Botërore të Diabetit mbetet i njëjtë: njohja e simptomave, diagnostikimi i hershëm dhe masat parandaluese janë pjesë kyçe e uljes së rrezikut dhe përmirësimit të cilësisë së jetës.
Botuar fillimisht në Bota Sot