Shërbimi Federal i Inteligjencës i Zvicrës ka njoftuar se më në fund do të hapë dosjet e fshehta për kriminelin famëkeq nazist të luftës, Josef Mengele. Megjithatë, autoritetet nuk kanë dhënë një afat konkret se kur do të ndodhë kjo, duke lënë ende paqartësi për momentin e saktë të publikimit të dokumenteve.
Josef Mengele u arratis nga Evropa pas Luftës së Dytë Botërore. Pavarësisht kësaj, prej vitesh qarkullonin thashetheme se ai mund të ketë kaluar kohë në Zvicër, edhe pse ndaj tij ishte lëshuar një urdhër-arrest ndërkombëtar. Njoftimi i inteligjencës zvicerane vjen pas kërkesave të vazhdueshme nga historianë dhe kërkues të tjerë, të cilët kanë kërkuar prej kohësh qasje në materialet që ruheshin nga institucionet zvicerane.
Derisa ky njoftim u bë publik, autoritetet zvicerane kishin refuzuar aksesin në këto dosje. Ndërkohë, rasti i Mengele ka mbetur i lidhur ngushtë me krime të rënda gjatë pushtimit nazist. Ai u shfaq si mjek që shërbeu në krahun ushtarak nazist Waffen SS të Gjermanisë, një rol që e vendos drejtpërdrejt në mekanizmin e persekutimit dhe shfarosjes.
Mengele u dërgua në kampin e shfarosjes Auschwitz në Poloninë e pushtuar nga nazistët. Aty ai përzgjidhte personat që do të dërgoheshin në dhomat e gazit. Për këtë proces, vlerësohet se në Auschwitz vdiqën rreth 1.1 milion njerëz, mes tyre afërsisht një milion hebrenj. Natyra e punës së tij në kamp dhe roli në vendimmarrje për fatin e të burgosurve kanë mbetur ndër arsyet kryesore pse ai është cilësuar historikisht si një nga figurat më të errëta të nazizmit.
Zvicra do të hapë dosjet sekrete për “Engjëllin e Vdekjes”
Ai njihej gjithashtu me emrin “Engjëlli i Vdekjes”, një etiketim që lidhet me mënyrën sesi kryente përzgjedhjet dhe me eksperimente mizore mjekësore. Mengele shënjestronte kryesisht të burgosur, shpesh fëmijë dhe binjakë, të cilët përfshiheshin në eksperimente të rënda. Pas kësaj, ai i dërgonte edhe ata drejt vdekjes. Këto veprime përbëjnë një pjesë të rëndësishme të dëshmive historike për krimet në kampet naziste të shfarosjes.
Pas luftës, Mengele nuk u përball vetëm me rrezikun e drejtësisë, por edhe me faktin se për shumë nazistë të rangut të lartë duhej të ndryshonte shpejt identiteti. Ashtu si shumë të tjerë, ai ndryshoi jo vetëm uniformën, por edhe emrin. Me ndihmën e identitetit të rremë, Mengele mori dokumente udhëtimi të Kryqit të Kuq. Këto dokumente i siguroi përmes konsullatës zvicerane në Gjenevën, në Itali veriore. Më pas, ai i përdori këto dokumente për t’u arratisur drejt Amerikës së Jugut.
Përpjekja e tij për t’u fshehur pas dokumenteve të Kryqit të Kuq ngre edhe një pyetje tjetër: si u menduan ato dokumente për masën e madhe të njerëzve që kishin nevojë pas luftës. Kryqi i Kuq i kishte planifikuar këto dokumente për mijëra persona në Evropë që ishin zhvendosur, ose që kishin mbetur pa shtetësi pas luftës. Por, sipas skenarit që lidhet me Mengele-n, po ashtu u përdorën edhe nga individë që kishin qenë pjesë e mekanizmit nazist të shfarosjes.
Njoftimi i Shërbimit Federal të Inteligjencës së Zvicrës sinjalizon një hap të ri në trajtimin e dokumenteve të lidhura me një nga figurat më të njohura të genocidit nazist. Ndërkohë që pritet hapja e dosjeve, mungesa e një afati të caktuar do të thotë se publiku dhe studiuesit do të duhet të presin për momentin konkret të realizimit të aksesit. Sidoqoftë, fakti që autoritetet po pranojnë të hapin këto dokumente pas një periudhe të gjatë refuzimi e vendos rastin e Mengele në qendër të një debati të gjatë historik dhe të drejtësisë.
Botuar fillimisht në Koha.net