Bregdeti shqiptar nuk shihet vetëm si pasuri me vlerë ekonomike dhe as vetëm si një hapësirë për zhvillim turistik. Ai përbën, mbi të gjitha, pjesë të sovranitetit kombëtar. Pikërisht për këtë arsye, debati që lidhet me Zvërnecin dhe projektet e mëdha turistike nuk mund të trajtohet vetëm si çështje investimesh, por si debat për kontrollin dhe sovranitetin e vendit mbi territorin.
Në këtë kontekst, kur flitet për bregdetin, nuk flitet thjesht për të ardhura apo për rritje të numrit të vizitorëve. Flitet edhe për identitetin, sigurinë dhe garancitë afatgjata që një shtet duhet të ruajë për territorin e tij. Ndërsa investimet, zhvillimi ekonomik dhe turizmi cilësor mbeten të rëndësishme për Shqipërinë, çështja qendrore është një tjetër: nëse shteti mund të tjetërsjësojë pasuri që nuk i përkasin vetëm qeverive të radhës, por gjithë shoqërisë dhe brezave që do të vijnë.
Argumenti juridik i mbrojtësve të këtyre projekteve është se shitja e një parcele nuk ndryshon kufijtë e Shqipërisë. Sipas kësaj logjike, kufijtë mbeten aty ku janë, flamuri vijon të valojë mbi territorin shqiptar dhe ligjet shqiptare vazhdojnë të zbatohen. Megjithatë, debati nuk ndalet në anën juridike: ai është një çështje politike, morale dhe historike, sepse sovraniteti nuk kuptohet vetëm si vijë në hartë.
Bregdeti si sovranitet: kontrolli kombëtar mbi territorin
Sovraniteti lidhet me kontrollin real mbi pasuritë strategjike, mbi territorin dhe mbi burimet natyrore që ndikojnë në sigurinë dhe identitetin afatgjatë të vendit. Nëse çdo qeveri do të kishte mundësi të privatizonte pjesë të rëndësishme të bregdetit, ishujve, lagunave apo zonave të mbrojtura, atëherë lind një pyetje e drejtpërdrejtë: pse ekziston shteti si garant i interesit kombëtar, kur interesat e atashuara me trashëgiminë dhe të ardhmen mund të kalojnë në duar private?
Historia e demokracive perëndimore ofron shembuj të qartë të qasjes së shteteve ndaj aseteve që konsiderohen strategjike. Britania e Madhe ka mbrojtur për dekada sovranitetin mbi Falkland Islands, edhe pse ato ndodhen mijëra kilometra larg Londrës dhe shumë pranë Argjentinës. Në këtë rast nuk është çështje vetëm territori, por edhe sovraniteti dhe kontrolli strategjik. Danimarka, nga ana tjetër, vazhdon të ruajë me kujdes statusin e Greenland’s, pavarësisht autonomisë së gjerë. Kopenhaga e konsideron atë si pjesë të interesit të saj strategjik kombëtar dhe debatet e viteve të fundit kanë treguar se asnjë shtet serioz nuk e trajton territorin si mall tregu.
Edhe në Shtetet e Bashkuara, reagimi publik kundër përfshirjes së kompanisë Dubai Ports World në menaxhimin e terminaleve portuale tregoi se qytetarët amerikanë e shohin infrastrukturën strategjike si çështje të sigurisë kombëtare. Nuk po shitej vetë Amerika dhe kufijtë nuk po ndryshonin, por ideja e kontrollit të huaj mbi pika strategjike nxiti një debat të gjerë kombëtar. Në Evropë, shumica e shteteve kanë kufizime të forta për shitjen ose privatizimin e zonave me rëndësi të veçantë natyrore, ushtarake apo strategjike, sepse disa pasuri nuk maten vetëm me vlerën e tregut.
Këtu qëndron edhe thelbi i diskutimit shqiptar. Bregdeti shqiptar nuk është krijuar nga një investitor, nuk është produkt i një qeverie dhe nuk është pronë e përkohshme e një administrate. Ai është pasuri e trashëguar nga brezat e kaluar dhe, si e tillë, duhet t’u transmetohet brezave që vijnë. Për këtë arsye, bëhet një dallim i rëndësishëm mes koncesionit dhe privatizimit. Koncesioni i jep mundësi shtetit të përfitojë nga investimi duke ruajtur pronësinë: pasuria mbetet e kombit dhe kontrolli strategjik ruhet deri në fund të afatit, kur prona rikthehet plotësisht në administrimin publik. Privatizimi i përhershëm krijon një realitet tjetër: e largon pasurinë nga kontrolli i brezave të ardhshëm dhe e shndërron një aset kombëtar në aset privat, shpesh të pakthyeshëm.
Në fund, pyetja nuk lidhet thjesht me atë nëse do të ndërtohet apo jo një resort në Zvërnec. Çështja qendrore është mënyra se si Shqipëria e konsideron bregdetin: a është thjesht një aset ekonomik që mund të tjetërsjësohet, apo është një element i sovranitetit kombëtar që duhet të mbetet nën kontrollin e përhershëm të shtetit dhe të shoqërisë? Ky është thelbi i debatit: jo zhvillimi kundër moszhvillimit, por sovraniteti kombëtar përballë logjikës së trajtimit të territorit si mall. Zgjedhja që do të bëhet do të përcaktojë jo vetëm fatin e Zvërnecit, por edhe mënyrën se si vendi e kupton dhe e mbron sovranitetin në të ardhmen.
Botuar fillimisht në Bota Sot
