Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky nuk do të marrë pjesë në një konferencë të nivelit të lartë për rindërtimin e Ukrainës pas luftës, mes një përçarjeje që ka lindur me Poloninë. Shkak për tensionet janë zgjedhjet e Zelenskyt për një çështje simbolike, që lidhet me vendimin për t’i vënë emrin e një njësie ushtarake një formacioni që, sipas kundërshtimeve polake, ka kryer vrasje masive të polakëve gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Konferenca për Rimëkëmbjen e Ukrainës pritej të mblidhte partnerë dhe aktorë nga fusha të ndryshme, me synim mbledhjen e mbështetjes për rindërtimin e vendit pas shkatërrimeve nga lufta. Ngjarja nis të enjten në Gdańsk, ndërsa Zelensky ishte parashikuar fillimisht të bashkëkryesonte këtë konferencë së bashku me të tjerë udhëheqës. Megjithatë, tashmë delegacioni ukrainas do të përfaqësohet nga kryeministrja Yulia Svyrydenko, e cila do të drejtojë punimet në vend të presidentit.
Ky ndryshim në përfaqësim vjen pas disa javësh tensionesh mes dy vendeve. Përplasja lidhet me vendimin e Zelenskyt muajin e kaluar, kur ai vendosi që një njësi ushtarake të emërtohej sipas “heronjve të Ushtrisë Kryengritëse Ukrainase” (UPA). Në Ukrainë, UPA-ja konsiderohet nga disa qarqe si simbol i rezistencës heroike kundër forcave sovjetike gjatë luftës për pavarësinë e vendit. Pikërisht ky kuptim i brendshëm i historisë ka përplasur qëndrimet me Poloninë, ku interpretimi për UPA-në ka një peshë të ndryshme dhe më të rëndë.
Në Poloni, UPA-ja njihet për vrasjet masive të kryera ndaj polakëve në rajonin historik të Volhinisë, në periudhën 1943-1945. Në materialet që qarkullojnë në këtë çështje thuhet se këto krime kanë prekur deri në 100,000 polakë. Argumenti polak lidhet me përpjekjen që, sipas kësaj linje, territori të mos përfshihej Në Poloni pas përfundimit të luftës. Përplasja e këtyre interpretimeve është shoqëruar prej vitesh nga debati historik e politik, duke e kthyer çështjen në një nga temat më të ndjeshme të marrëdhënieve dypalëshe.
Emërtimi i njësisë ushtarake ndez tensionet dhe çon në bojkot nga Zelensky
Rajoni i Volhinisë ka kaluar në disa periudha nën pushtete të ndryshme. Gjatë shekujve të trazirave, ai ka qenë nën kontrollin sovjetik, më pas nën pushtimin nazist gjerman dhe sot ndodhet në Ukrainë. Në këtë kontekst, kujtesa historike dhe narrativat kombëtare kanë ndikuar në mënyrën se si trajtohet e shkuara. Në vitin 2016, parlamenti polak miratoi unanimisht një rezolutë ku këto vrasje cilësohen si “gjenocid i kryer nga nacionalistët ukrainas”. Ky akt i brendshëm ligjvënës polak e ka thelluar ndarjen e qëndrimeve, duke u bërë një pikë referimi në debatet politike.
Edhe pse çështja lidhet kryesisht me krimet e atribuara UPA-së, në historikun e ngjarjeve përmendet edhe hakmarrja e ndërsjellë. Sipas historianëve, forcat polake të rezistencës më pas vranë rreth 10,000 ukrainas në akte hakmarrjeje. Pikërisht këto rrjedha të ndërlikuara e kanë bërë episodin një nga çështjet më të dhimbshme dhe të pazgjidhura në marrëdhëniet mes dy vendeve, duke u shfaqur herë pas here edhe në debatet publike dhe diplomatike.
Në të njëjtën kohë, zhvillimet e fundit tregojnë se çështja e emërtimit të një njësie ushtarake po ndikon drejtpërdrejt në axhendën zyrtare ndërkombëtare të Ukrainës. Konferenca për Rimëkëmbjen e Ukrainës, e organizuar çdo vit, ka qenë më parë në Romë, Berlin dhe Londër, ndërsa këtë radhë po zhvendoset në Gdańsk. Organizatorët e saj kanë theksuar se qëllimi është të bashkojnë partnerët dhe bizneset që mund të kontribuojnë financiarisht e praktikisht në rindërtimin e Ukrainës pas luftës. Por mungesa e Zelenskyt dhe pjesëmarrja e kryeministres Yulia Svyrydenko e kthejnë përçarjen politike në një sinjal që rrit tensionet, ndërkohë që programi i konferencës vazhdon siç është planifikuar.
Botuar fillimisht në Koha.net