Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, ka deklaruar se autoritetet serbe po shqyrtojnë mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër në territorin e Serbisë. Kjo ide ka hapur debat të gjerë, pasi Ibër lidhet drejtpërdrejt me interesat e Kosovës, sidomos për çështjet që lidhen me ujin dhe furnizimin në zona të caktuara.
Sipas deklaratës së Vuçiç, shqyrtimi i këtij skenari vjen si një hap që mund të çojë në ndryshime konkrete të menaxhimit të lumit në anën serbe. Fjala “ndryshim i rrjedhës” nënkupton se qeveria dhe institucionet përkatëse po shohin alternativa që mund të ndikojnë në rrjedhën natyrale të ujërave, duke krijuar shqetësime dhe pasiguri për atë që do të ndodhë më pas përgjatë segmentit që prek edhe hapësirat përkatëse të Kosovës.
Menjëherë pas këtij sinjalizimi nga presidenti serb, reagimet kanë qenë të përziera. Disa ekspertë mendojnë se çfarëdo lëvizjeje e tillë rrezikon të sjellë efekte ndaj Kosovës, ndërsa të tjerë argumentojnë se rreziku i drejtpërdrejtë mund të jetë më i kufizuar nga sa po paraqitet në opinion. Kështu, çështja është kthyer në temë të diskutimeve, jo vetëm politike, por edhe teknike, ku rëndësi kanë faktorët hidrologjikë dhe mënyra se si do të zbatoheshin planet në praktikë.
Rrjedha e Ibër në qendër: sa real është rreziku për Kosovën?
Në thelb të debatit qëndron pyetja se çfarë lloj ndryshimi do të ndërmerret dhe sa i madh do të jetë ndikimi i tij. Ekspertë të ndarë vlerësojnë se çdo ndërhyrje në shtrat, në drejtim ose në menaxhimin e ujërave të lumit mund të prodhojë pasoja që lidhen me sasinë e ujit, stabilitetin e rrjedhës dhe kushtet për përdorim në vazhdimësi. Pikërisht për këtë, ata që shprehin shqetësim theksojnë se, edhe nëse projekti nuk është ende i konfirmuar në detaje, vetë sinjali për një ndryshim të mundshëm është mjaftueshëm për të ngritur alarm.
Nga ana tjetër, ka edhe ekspertë që i lexojnë zhvillimet ndryshe. Ata argumentojnë se vlerësimi i rrezikut duhet të bazohet në parametra teknikë, në masat që do të aplikoheshin dhe në shkallën reale të ndërhyrjes. Sipas këtij këndvështrimi, jo çdo diskutim për modifikime të rrjedhës do të thotë automatikisht ndikim i menjëhershëm dhe i pandryshueshëm, pasi projektet e tilla zakonisht përfshijnë studime, plane dhe kontroll të rreptë të efekteve.
Deklarata e Vuçiç përqendrohet te “shqyrtimi” i mundësisë, çka lë hapësirë që autoritetet serbe të vazhdojnë me analiza para se të ndërmarrin veprime. Megjithatë, fakti që presidenti ka folur publikisht për këtë çështje ka bërë që vëmendja të zhvendoset menjëherë drejt ndikimit të mundshëm ndaj Kosovës. Debati mes ekspertëve tregon se çështja nuk është e thjeshtë dhe se interpretimet ndryshojnë, duke u mbështetur në vlerësime të ndryshme mbi rrethanat dhe skenarët e mundshëm.
Ndërsa çështja mbetet në fazën e diskutimit, Kosova pritet të ndjekë zhvillimet dhe çdo hap administrativ apo teknik që mund të lidhet me menaxhimin e lumit Ibër. Përballë ndarjes së mendimeve mes ekspertëve, pyetja kryesore mbetet se sa i madh mund të jetë rreziku real për Kosovën dhe nëse planet, në rast se materializohen, do të përfshijnë garanci dhe masa për të kufizuar pasojat. Në këtë kontekst, çdo informacion i ri nga institucionet përkatëse do të ndikojë në mënyrën si do të kuptohet implikimi i deklaratës së Vuçiç.
Botuar fillimisht në Albeu