Vidovdani dhe “Kryqi i Ndershëm” janë dy shprehje që, ndër vite, kanë shërbyer si elemente për të ndërtuar një rrëfim historik e letrar rreth Kosovës. Në një tekst të përgatitur si shënim i veçantë, vëmendja përqendrohet te mënyra se si ky rrëfim u formësua, u zhvillua dhe çfarë ndikimi pati në opinionin publik. Në qendër të trajtimit është libri i historianit të letërsisë serbe, Miodrag Popoviq, i cili i përkushtohet “Mitit të Kosovës”.
Popoviq (1920–2005) është autor i shumë studimeve dhe punimet e tij përfshijnë analiza të gjera letrare. Ai e ka publikuar librin “Vidovdani dhe Kryqi i Ndershëm: një përmbledhje e arkeologjisë letrare” në vitin 1976, në Beograd. Nga mënyra si e ka formuluar edhe titulli i tij, libri trajton lindjen, zhvillimin dhe pasojat e “Mitit të Kosovës”, duke e parë atë jo si një ngjarje të thjeshtë historike, por si një konstruksion që merr formë përmes tekstit, narracionit dhe rezonancës kulturore.
Në këtë kontekst, teksti thekson se “miti” që u zhvillua rreth Kosovës, bashkë me komponentët përcjellëse, u shndërrua në një koncept që u perceptua si “tapi serbe e Kosovës”. Kjo është një ide domethënëse, sepse tregon se si një rrëfim mund të përkthehet në një pretendim simbolik e narrativ, i cili më pas nis të shihet edhe jashtë kufijve, nga pjesë të opinionit ndërkombëtar. Për këtë arsye, pas leximit të librit, në tekst nënvizohet se autori Miodrag Popoviq ka arritur ta “shpërfytyrojë” atë që quhet “tapia serbe mbi Kosovën”, duke e zhvendosur vëmendjen te mekanizmat përmes të cilëve krijohet narracioni.
Materiali shoqërohet edhe me shënime konkrete për datën dhe kontekstin e përmendjes së Vidovdanit. Një foto e përmendur në përmbajtje lidhet me shënimin e Vidovdanit te monumenti memorial i Gazimestanit në Obiliq, më 28 qershor 2018. Në të njëjtën linjë, teksti përmend se shënimi është publikuar me datë 28 qershor 2026, duke e vendosur kështu sërish në fokus këtë temë, në një kohë kur çështjet e interpretimit historik dhe të trashëgimisë së rrëfimeve kulturore vazhdojnë të mbeten të ndjeshme.
Vidovdani dhe miti: si u krijua “tapia” përmes rrëfimeve letrare
Te pjesa e paraqitur, vihet theksi te “Shtresat e pahulumtura të mitologjisë”. Kjo nënkupton se miti nuk trajtohet si diçka e thënë njëherë e përgjithmonë, por si diçka që ka shtresa, ka zanafillë dhe ka mënyra të veçanta për t’u ushqyer. Në tekst përmendet se Popoviq e ka ndërtuar analizën e tij mbi premisën që çdo komb, në periudha të caktuara, kërkon të krijojë ose të përforcojë një rrëfim identitar. Në këtë logjikë, “Miti i Kosovës” nuk paraqitet thjesht si kujtim, por si konstruksion kulturor që përthyhet nëpër tekste dhe tradita, duke marrë me kalimin e kohës një peshë më të madhe se sa burimet fillestare.
Po ashtu, në përmbajtje theksohet se edhe kur miti shoqërohet me elemente fetare apo simbole të tilla si “Kryqi i Ndershëm”, rëndësia reale qëndron te mënyra se si këto simbole lidhen me një rrëfim më të gjerë. Ato përdoren për të dhënë kuptim, për të ndërtuar vazhdimësi dhe për t’i dhënë legjitimitet narracionit. Në këtë mënyrë, teksti sugjeron se rrëfimet letrare kanë rol në formësimin e perceptimeve, dhe se mitet, kur përsëriten e organizohen, përfundojnë duke u trajtuar si “dëshmi” për pretendime të caktuara. Pikërisht ky mekanizëm, sipas përmbajtjes së sjellë, e shpjegon pse një mit mund të perceptohet si “tapi”.
Në këtë material të përzgjedhur, roli i redaktimit dhe përgatitjes shënohet po ashtu. Teksti është përgatitur nga Skënder Latifi dhe i shoqëruar me të dhënat për autorin Miodrag Popoviq. Po ashtu, në përmbajtje përcaktohet se po sillen fragmente nga libri “Vidovdani dhe Kryqi i Ndershëm: një përmbledhje e arkeologjisë letrare”, duke ruajtur strukturën e titujve dhe nëntitujve siç janë vendosur në materialin origjinal. Për lexuesin, kjo qasje krijon një udhë për të kuptuar më qartë se si “miti” ndërtohet, si lëviz nga literatura te identiteti kolektiv dhe si, në fund, kthehet në një formulë që mund të ketë jehonë edhe në hapësirën ndërkombëtare.
Botuar fillimisht në Koha.net
