Sociologu dhe filozofi francez Edgar Morin, një nga figurat më të rëndësishme të mendimit bashkëkohor, ka ndërruar jetë në moshën 104-vjeçare. Ai la pas një trashëgimi intelektuale që ka ndikuar breza të tërë studiuesish në mbarë botën, si përmes veprave të tij, ashtu edhe për qasjen që e solli në debatet akademike dhe shoqërore.
Morin njihet si autor i një prej veprave më të pasura në sociologji, filozofi dhe antropologji. Karriera e tij u shoqërua me idenë se dija nuk duhet parë në ndarje të ngurta midis disiplinave. Në qendër të kësaj qasjeje qëndronte teoria e tij e “kompleksitetit”, me të cilën sfidoi ndarjet tradicionale mes fushave të ndryshme dhe mbrojti një mënyrë multidisiplinare për të kuptuar botën.
I lindur në Paris më 8 korrik 1921, me emrin Edgar Nahoum, Morin e mori pseudonimin “Morin” gjatë angazhimit të tij në Rezistencën franceze kundër pushtimit nazist. Kjo fazë e hershme e formoi jo vetëm jetën e tij, por edhe mënyrën se si ai më vonë do t’i shihte idetë, rreziqet dhe dogmat. Më pas, i rritur në një familje hebreje të sekularizuar, ai iu afrua fillimisht ideve marksiste dhe më vonë u bë pjesë e Partisë Komuniste Franceze.
Megjithatë, mendimi i tij kritik e largoi shpejt nga dogmat e stalinizmit. Morin u distancua nga partia në fund të viteve 1940 dhe u përjashtua në vitin 1951. Përvojën e tij, dhe mënyrën se si e pa ai këtë proces, e analizoi më tej në librin “Autokritika”. Reflektimet mbi totalitarizmin komunist i zhvilloi edhe në disa vepra të tjera të njohura, duke e bërë këtë temë pjesë të pandarë të punës së tij intelektuale.
Morin i sfidoi dogmat dhe mbrojti idenë e dijes si kompleksitet
Gjatë viteve 1950 dhe 1960, ai u përqendrua në studimin e kulturës masive, me një interes të veçantë për kinemanë. Në të njëjtën kohë, Morin kundërshtoi hapur luftën koloniale franceze në Algjeri, duke e lidhur punën e tij si mendimtar me realitetet politike e shoqërore. Paralelisht, ai udhëtoi gjerësisht në Amerikë, ku studioi kulturat indigjene dhe shoqëritë e përziera etnikisht. Kjo periudhë e zgjerimit të perspektivës i dha hapësirë idesë se shoqëritë nuk kuptohen vetëm me skema të thjeshta.
Një kthesë vendimtare në formimin e tij intelektual erdhi në vitin 1969, kur ai qëndroi në Salk Institute for Biological Studies në Kaliforni. Kontakti me zhvillimet më të avancuara të gjenetikës e frymëzoi të zhvillonte konceptin e tij të njohur të kompleksitetit. Fillimisht ky koncept u shfaq në veprën “Paradigma e Humbur”, ndërsa më pas u konkretizua më gjerësisht në serinë monumentale me gjashtë vëllime “Metoda”. Përmes kësaj serie, Morin u përpoq të tregonte se si mendimi njerëzor duhet të jetë i aftë të shohë lidhjet, ndërvarësitë dhe tensionet që nuk reduktohen në një dimension të vetëm.
Sipas Morin, problemet e mëdha filozofike dhe shoqërore nuk mund të kuptohen përmes analizave të kufizuara. Ai argumentonte se njeriu është njëkohësisht racional dhe emocional, i mençur dhe i paarsyeshëm, dhe se çdo përpjekje për ta reduktuar kompleksitetin njerëzor në një dimension të vetëm është e gabuar. Në dekadat e fundit të jetës, Morin e vuri theksin te reformimi i arsimit, duke e parë shkollën si hapësirë ku duhet të ndërtohen lidhje mes njohurive, e jo thjesht të grumbullohen informacione të fragmentuara.
Për këtë ide ai mbrojti qasjen përmes librit “Koka e Formuar Mirë”. Edhe në moshë të thyer, Morin vazhdoi të komentonte zhvillimet globale dhe të paralajmëronte për rreziqet e individualizmit dhe përçarjeve shoqërore. Në një nga mesazhet e tij të fundit publike, ai bënte thirrje për krijimin e “oazeve të rezistencës” të bazuara në vëllazëri, solidaritet dhe humanizëm. Përmes këtyre mesazheve, filozofi francez mbeti i lidhur me idenë se shoqëria nuk duhet të ndahet në pjesë të izoluara, por të ruajë dimensionin njerëzor që mban gjallë bashkëjetesën.
Botuar fillimisht në Bota Sot
