Shkencëtarët kanë njoftuar zhvillimin e një etape të re në mjekësi: vaksina e parë në botë, ku komponenti kryesor është projektuar tërësisht me ndihmën e inteligjencës artificiale dhe më pas është testuar te njerëzit. Lajmi vjen me datë 5 qershor 2026, në një raportim të BBC.
Sipas njoftimit, puna është bërë nga studiues të Universitetit të Cambridget, të cilët kanë deklaruar se për herë të parë procesi i projektimit të pjesës kryesore të vaksinës është realizuar në mënyrë të plotë nga AI. Më tej, kjo vaksinë ka kaluar në testime te njerëzit, duke i dhënë një përgjigje konkrete pyetjes se sa realiste është qasja ku kompjuteri ndihmon drejtpërdrejt në ndërtimin e një mbrojtjeje kundër viruseve.
Inteligjenca artificiale po hap rrugën për vaksina më universale
Vaksina synon të ofrojë mbrojtje ndaj të gjithë koronaviruseve, duke përfshirë variantet e Covid-19 dhe edhe viruset që qarkullojnë te kafshët. Në qendër të idesë qëndron fakti se disa nga këto viruse të kafshëve mund të bëhen shkak për shpërthime të ardhshme dhe, potencialisht, për pandemi. Kështu, studiuesit e paraqesin projektin si një mënyrë për të mos u përqendruar vetëm te rreziku i së tashmes, por edhe te kërcënimet që mund të shfaqen më vonë.
Gjatë shpjegimit të objektivit të punës, profesori Jonathan Heeney nga Universiteti i Cambridget ka theksuar se njerëzit dhe shkenca ndihen shpesh “një hap prapa”. Ai ka thënë se përpjekja kryesore është të ndryshohet ky model, duke synuar krijimin e vaksinave që të mbrojnë jo vetëm nga viruset e sotme, por edhe nga ato që mund të çojnë drejt një shpërthimi ose “pandemie të radhës”. Sipas tij, ky është një ndryshim themelor në mënyrën se si përgatitemi për emergjencat shëndetësore globale.
Një element kyç i kësaj qasjeje është mënyra se si është hartuar vaksina. Në vend që të mbështetej në një variant ekzistues të virusit, inteligjenca artificiale ka analizuar kodet gjenetike të shumë koronaviruseve. Nga ky analizim, është krijuar një “super-antigjen”, i cili synon të trajnojë sistemin imunitar që të njohë dhe të luftojë një grup të gjerë virusesh, edhe kur viruset ndryshojnë me kalimin e kohës. Ideja është që mbrojtja të mos “ngushtohet” aq shumë sa ndryshojnë variantet, por të mbetet e përdorshme për një spektr më të gjerë rreziqesh.
Sa i takon testimeve, studimi i parë ka përfshirë 39 persona dhe ka pasur si qëllim kryesor vlerësimin e sigurisë së vaksinës. Një hap tjetër po ndiqet paralelisht: një studim i dytë me rreth 200 pjesëmarrës po zhvillohet për të kuptuar më mirë efektivitetin e saj. Kjo fazë pason testimin fillestar dhe synon të japë të dhëna më të qarta se sa mirë funksionon vaksina në praktikë.
Profesori Saul Faust nga Universiteti i Southamptonit ka komentuar se teknologjia është shumë premtuese, sidomos për planifikimin kundër pandemive të mundshme që lindin kur viruset ndryshojnë vazhdimisht. Ai ka theksuar se kjo qasje ka aftësi më të madhe për të dizajnuar vaksina, kur situatat evoluojnë dhe kur shfaqen forma të reja të viruseve. Ndërkohë, ekipi i Cambridget po punon edhe për zhvillimin e vaksinave universale kundër një game më të gjerë rreziqesh, duke e vendosur theksin te përgatitja për të ardhmen dhe jo vetëm te përgjigja e menjëhershme ndaj shpërthimeve të fundit.
Botuar fillimisht në Koha.net
