Në historinë moderne të kombit shqiptar, uniteti kombëtar ka zënë një vend qendror. Ai shihet si kushti themelor për mbijetesën e identitetit, sidomos në një realitet ku shqiptarët janë të ndarë padrejtësisht në gjashtë shtete të Ballkanit dhe të shpërndarë në diasporë në të gjitha kontinentet. Pikërisht kjo përhapje i ka bërë nevojat e përkatësisë së përbashkët edhe më të prekshme, duke e shndërruar solidaritetin kombëtar dhe vetëdijen historike në mjet për të ruajtur lirinë, barazinë dhe zhvillimin.
Për shqiptarët, uniteti nuk është vetëm slogan politik apo një aspiratë romantike. Ai përshkruhet si nevojë ekzistenciale, si një faktor pa të cilin është vështirë të sigurohet avancimi kombëtar. Në këtë kuptim, çdo përçarje e brendshme paraqitet si fitore për ata që historikisht kanë synuar dobësimin e faktorit shqiptar në Ballkan. Kjo e bën unitetin të domosdoshëm jo si ide abstrakte, por si element praktik që kërkon vëmendje të vazhdueshme.
Megjithatë, uniteti kombëtar nuk duhet të kuptohet si uniformitet politik apo si një lloj shtrëngimi ideologjik që i vendos të gjithë shqiptarët në të njëjtën kornizë. Përkundrazi, theksohet se uniteti duhet të jetë demokratik, pluralist dhe shumëdimensional. Realitetet politike, juridike dhe institucionale ndryshojnë mes shqiptarëve në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Luginën e Preshevës, Malin e Zi dhe diasporë, duke sjellë edhe sfida specifike për çdo pjesë të kombit.
Uniteti i fortë kërkon bashkëpunim pa ndërhyrje politike
Prandaj, uniteti kombëtar duhet të ndërtohet mbi disa parime: respektimin e demokracisë, ruajtjen e autonomisë politike dhe përfaqësimin autentik të secilës pjesë të kombit. Në këtë logjikë, askush nuk duhet të pretendojë monopol mbi interesin kombëtar dhe as të imponojë orientime politike mbi shqiptarët që jetojnë në shtete të ndryshme në Ballkan. Element thelbësor i bashkëpunimit demokratik përmendet qartë: mosndërhyrja në proceset politike të njëri-tjetrit.
Kjo mosndërhyrje nuk nënkupton indiferencë ndaj problemeve që prekin shqiptarët jashtë kufijve shtetërorë. Përkundrazi, kërkohet respektim i autonomisë politike të çdo pjese të kombit. Në marrëdhëniet ndërkombëtare, ndërhyrja në proceset zgjedhore të shteteve të tjera përbën cenim të sovranitetit demokratik; e njëjta logjikë duhet të zbatohet edhe në raportet ndërshqiptare. Si pasojë, theksohet se shqiptarët e Kosovës duhet të kenë të drejtën të përcaktojnë vetë përfaqësuesit e tyre politikë, shqiptarët e Shqipërisë të vendosin vetë për qeverisjen e tyre dhe shqiptarët e Maqedonisë së Veriut të zgjedhin subjektet që i përfaqësojnë. Për të njëjtin parim përmenden edhe shqiptarët e Luginës së Preshevës dhe të Malit të Zi, për të ruajtur pavarësinë e vendimmarrjes politike.
Barazia mes pjesëve të kombit dhe shmangia e marrëdhënieve paternaliste apo hegjemone konsiderohen si rruga për të mos krijuar mosbesim dhe konflikt në afat të gjatë. Historia politike e Ballkanit ofron, sipas këtyre argumenteve, shembuj të ndërhyrjeve që kanë prodhuar destabilizim. Përmendet se Serbia, për dekada të tëra, ka tentuar të ndikojë në proceset politike jashtë kufijve të saj, veçanërisht në Kosovë, duke e paraqitur këtë si cenim të proceseve demokratike dhe si përpjekje për të ruajtur ndikimin politik mbi komunitetet serbe jashtë territorit të Serbisë. Pikërisht për këtë arsye, shqiptarët paraqiten si tradicionalisht kundërshtarë të ndërhyrjeve të tilla, duke kërkuar respektim të parimeve demokratike dhe të vetëvendosjes së lirë të qytetarëve.
Kjo përvojë historike, sipas vijimit të argumentit, duhet të shërbejë edhe si mësim për faktorët politikë shqiptarë. Çdo model që synon eksportimin e konflikteve politike nga një hapësirë shqiptare në tjetrën rrezikon të prodhojë pasoja të ngjashme me ato që shqiptarët kanë kundërshtuar tradicionalisht. Në të njëjtën kohë, solidariteti mbarëkombëtar përshkruhet si detyrim historik: askush nuk mund ta mohojë të drejtën e institucioneve të Kosovës apo Shqipërisë për të mbështetur shqiptarët e diskriminuar në Luginën e Preshevës, në Maqedoninë e Veriut apo në Mal të Zi.
Por theksohet një vijë dalluese mes mbështetjes institucionale dhe përfshirjes së drejtpërdrejtë në rivalitetet partiake të komuniteteve shqiptare jashtë kufijve shtetërorë. Ndërsa mbështetja për arsimin, kulturën, zhvillimin ekonomik, mbrojtjen e të drejtave të njeriut, avancimin e gjuhës shqipe dhe fuqizimin e institucioneve përfaqësuese paraqitet si interes i të gjithë shqiptarëve, rreziku shihet te mënyra se si çështjet kombëtare mund të lidhen me interesa të ngushta partiake. Në një rast të tillë, kauza kombëtare mund të humbasë karakterin gjithëpërfshirës dhe të shndërrohet në objekt konfliktesh politike.
Botuar fillimisht në Bota Sot
