Numri i fëmijëve në Shqipëri po zvogëlohet, ndërsa investimet për arsim dhe mbrojtje sociale mbeten më të ulëta se ato që bëhen në vendet e Bashkimit Europian. Këto janë disa nga gjetjet kryesore të dokumentit më të ri të UNICEF-it për Shqipërinë, i cili përcakton prioritetet e bashkëpunimit për periudhën 2027–2031.
Sipas të dhënave të përmendura në dokument, Shqipëria ka rreth 2.4 milionë banorë. Pavarësisht kësaj, vetëm 19.1% e popullsisë janë fëmijë të moshës 0 deri në 17 vjeç, duke përllogaritur rreth 460 mijë fëmijë në total. UNICEF thekson se kjo përqindje ka rënë dukshëm: në vitin 2011, fëmijët përbënin 26.4% të popullsisë.
Rënia, sipas UNICEF-it, lidhet kryesisht me lindshmërinë e ulët dhe emigracionin. Për këtë arsye, në dokument nënvizohet nevoja për më shumë investime drejt fëmijëve dhe të rinjve, në mënyrë që shoqëria të përballojë ndryshimet demografike dhe të sigurojë mbështetje më të gjerë për moshat e reja.
Në të njëjtën kohë, UNICEF evidenton edhe disa përmirësime. Për shembull, përqindja e fëmijëve që jetojnë në rrezik varfërie ka rënë nga 29.7% në vitin 2019 në 26.6% në vitin 2024. Po ashtu, ka rënë edhe numri i të rinjve që nuk janë në punë, arsim apo trajnim: nga 27.9% në vitin 2020 në 22.2% në vitin 2024. Ndërsa, vdekshmëria e fëmijëve nën pesë vjeç ka vijuar të ulet, duke sinjalizuar progres në disa tregues shëndetësorë.
Investime më të ulëta se BE-ja po ndikojnë te fëmijët
Pavarësisht këtyre zhvillimeve pozitive, UNICEF thekson se Shqipëria investon më pak se vendet e Bashkimit Europian. Për arsimin, shpenzimet janë vetëm 2.6% e Prodhimit të Brendshëm Bruto, ndërsa mesatarja e BE-së është 4.6%. Edhe për mbrojtjen sociale, vendi shpenzon 9.6% të PBB-së, kur mesatarja europiane është 20.5%. Këto diferenca shfaqen edhe në mënyrën se si përdoren fondet: nga këto burime, vetëm 5% shkojnë për shërbimet e kujdesit social.
Dokumenti sjell gjithashtu një vëmendje të veçantë te roli i pushtetit vendor. Sipas të dhënave të përmendura, bashkitë shpenzojnë më pak se 2% të buxheteve të tyre për shërbime të kujdesit social. UNICEF e lidh këtë me nevojën për të forcuar kapacitetet dhe për të rritur mbështetjen konkrete në terren, sidomos për shërbimet që ndikojnë drejtpërdrejt te fëmijët dhe familjet në nevojë.
Një shqetësim tjetër që del nga raporti është pabarazia në akses. UNICEF thekson se fëmijët me aftësi të kufizuara, fëmijët romë dhe egjiptianë, si dhe ata që jetojnë në zonat rurale, kanë më pak mundësi për t’u përfshirë në arsim cilësor, për të përfituar nga shërbimet sociale dhe për të marrë kujdes shëndetësor. Kjo nënkupton se, pavarësisht përmirësimeve në disa tregues të përgjithshëm, sfidat mbeten të pranishme për grupet më të cenuara.
Raporti prek edhe dimensionin e barazisë gjinore në tregun e punës. UNICEF vëren se pjesëmarrja e grave në tregun e punës mbetet 12.5 pikë përqindje më e ulët se ajo e burrave. Në të njëjtën linjë, theksohet se Shqipëria vazhdon të jetë nën mesataren e Bashkimit Europian për barazinë gjinore. Në këtë kontekst, dokumenti shërben si bazë për të orientuar prioritetet e bashkëpunimit 2027–2031, me fokus te mbështetja e fëmijëve dhe të rinjve, si dhe te reduktimi i pabarazive që ndikojnë tek familjet në mënyra të ndryshme.
Botuar fillimisht në Telegrafi